Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Які эфэкт будуць мець візавыя санкцыі ЗША?


Юры Дракахруст, Прага Новая перадача сэрыі "Праскі акцэнт".

Чаму рашэньне ўраду ЗША аб візавых санкцыях адносна беларускіх афіцыйных асобаў было прынятае менавіта цяпер? Чым тлумачацца адрозьненьні амэрыканскага рашэньня ад падобнай візавай забароны, прынятай нядаўна Эўрапейскім Зьвязам? Наколькі эфэктыўна дзейнічаюць падобныя візавыя санкцыі?

Свае меркаваньні па гэтых пытаньнях выказваюць у “Экспэртызе Свабоды” беларускі палітоляг Андрэй Фёдараў і дырэктар расейскіх і азіяцкіх праграмаў вашынгтонскага цэнтру абарончай інфармацыі Мікалай Злобін.

(Дракахруст: ) "Рэкамэндацыя ўвесьці візавыя санкцыі адносна беларускіх кіраўнікоў утрымлівалася яшчэ ў “Акце аб дэмакратыі ў Беларусі”, прынятым кангрэсам ЗША ўвосень 2004 году. Але рашэньне прынятае толькі цяпер. Чаму?"

(Злобін: ) "Па-першае, я мяркую, што былі праблемы чыста тэхнічныя. Усё ж Беларусь не займае такога ўжо прынцыповага месца ў палітычным парадку дня Вашынгтона.

Па-другое, была ўсё ж надзея, што нейкія палітычныя зьмены ў гэтай краіне ўсё ж будуць адбывацца. "Акт аб дэмакратыі" быў папярэджаньнем, і зусім неабавязкова ад папярэджаньня пераходзіць да рашучых дзеяньняў раней, чым можна пераканацца, што папярэджаньне не падзейнічала.

Па-трэцяе, я мяркую, у Вашынгтона была надзея, што беларуская апазыцыя здолее нейкім чынам набраць палітычную вагу і калі не ўзяць пад кантроль сытуацыю ў краіне, то па меншай меры праявіць сябе дастаткова сур''ёзна.

Вашынгтон вельмі часта перасьцерагаецца, што такога кшталту меры ня столькі пашкодзяць ня столькі рэжыму, колькі фармаваньню нармальнай масавай апазыцыі. Таму тут было шмат перасьцярогаў, але сёньня я мяркую проста ўжо ніхто ня бачыць ніякіх іншых варыянтаў, акрамя як паспрабаваць размаўляць з гэтым рэжымам мовай ультыматуму".

(Дракахруст: ) "Спадар Фёдараў, а які Ваш адказ на пытаньне, чаму рашэньне аб візавых санкцыях адносна кіраўнікоў Беларусі Злучаныя Штаты прынялі толькі цяпер?"

(Фёдараў: ) "На мой погляд Злучаныя Штаты ўсё ж чакалі вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў. Сапраўды, як слушна заўважыў спадар Злобін, напэўна былі нейкія спадзяваньні на зьмяненьне пазыцыі беларускага кіраўніцтва, няхай і не кардынальнае, але было спадзяваньне, што яно прадэманструе гэты рух наперад. І амэрыканцы спадзяваліся, што пагроза гэтых санкцый можа стацца значна мацней за выкананьне. Таму яны чакалі прэзыдэнцкіх выбараў.

Цяпер сытуацыя зьмянілася. Яны ўбачылі, што ніякага руху наперад, насустрач Захаду і наагул насустрач дэмакратычным прынцыпам у Беларусі не адбываецца, таму яны і зрабілі гэты крок. Тым больш, што да гэтага падобны крок зрабіла і Эўропа.

Тут варта дадаць яшчэ адзін момант. У ліпені ў Санкт-Пецярбурзе адбудзецца саміт "вялікай васьмёркі". Цяпер паміж Захадам і Расеяй даволі напружаныя адносіны. Захад настойвае, каб на саміце ў Санкт-Пецярбургу было пастаўленае і беларускае пытаньне. І візавыя санкцыі адносна беларускага кіраўніцтва – магчыма, адзін з рычагоў ціску на Расею, каб нагадаць ёй, што гэтая праблема не здымаецца з парадку дня".

(Дракахруст: ) "Спадар Фёдараў ужо прыгадаў рашэньне аб візавай забароне, прынятае ў красавіку Радай Эўразьвязу. Але ёсьць пэўныя адрозьненьні – Эўразьвяз дакладна вызначыў сьпіс з 31 пэрсоны, якім забаронены ўезд у аб''яднаную Эўропу. У распараджэньні прэзыдэнта ЗША пералічаныя некалькі катэгорыяў асобаў, на якіх павінны быць распаўсюджаныя візавыя забароны, але сьпіс канкрэтных асобаў даручана скласьці Дзярждэпартамэнту. Чаму такія розныя мэханізмы рэалізацыі рашэньняў?"

(Злобін: ) "Я думаю, што па-першае, у Злучаных Штатах гэта мае значна больш абгрунтаваны юрыдычны характар. Прэзыдэнту, да і любому палітыку Злучаных Штатаў, перш чым прыняць нейкае рашэньне, трэба, з прычыны асаблівасьці амэрыканскай палітычнай сыстэмы, атрымліваць вялікую колькасьць юрыдычных парадаў. Гэтыя санкцыі ЗША, у адрозьненьні ад эўрапейскіх санкцый, маюць ня столькі палітычны, колькі юрыдычны характар.

Таму прэзыдэнт, прыняўшы агульнае палітычнае рашэньне, даручыў Дзярждэпартамэнту і яго юрыстам вызначыць сьпіс, зыходзячы не з палітычных сымпатый і антыпатый, а зь юрыдычных катэгорый. Таму гэты працэс зойме больш часу, сьпіс будзе складзены, і ён будзе абгрунтаваны ня проста жаданьнем палітычна сказаць, што мы не прызнаем гэты рэжым, а доказамі, што тое, што адбываецца ў Беларусі, супярэчыць пэўным нормам, абавязкам, статуту ААН.

Ведаючы асаблівасьці амэрыканскай палітычнай і праўнай сыстэмы, можна казаць, што гэты працэс можа зацягнуцца на працяглы час. Але вынік будзе больш абгрунтаваны, і больш фундамэнтальны з пункту гледжаньня доказаў".

(Фёдараў: ) "Магчыма, гэтыя адрозьненьні мэханізмаў санкцый зьвязаныя з тым, што ў Эўразьвязу і Злучаных Штатаў крыху розныя юрыдычныя традыцыі. Сапраўды, рашэньне Эўразьвязу было ў значнай ступені палітычным. Магчыма, насамрэч амэрыканцы больш дэталёва вывучаюць становішча, і таму амэрыканскі сьпіс будзе, ня выключана, больш шырокім і больш абгрунтаваным. Але на мой погляд, гэта не прынцыпова – як у Эўразьвяз гэтыя людзі трапіць ня змогуць, гэтак і ў ЗША ў рэшце рэшт".

(Дракахруст: ) "Дарэчы, спадар Злобін, а чаму пад санкцыі падпадаюць ня толькі асобы, якія Злучаныя Штаты лічаць вінаватымі ў пэўных дзеяньнях, але і жонкі і мужы гэтых асобаў. У чым яны вінаватыя?"

(Злобін: ) "Я думаю. тут ёсьць агульны юрыдычны прынцып, які дамінуе ў амэрыканскай юрыспрудэнцыі. Ён зьвязаны ня толькі з міжнароднымі справамі.

Калі нехта парушыў закон, то будзе пакараны ня толькі ён, але і людзі, які атрымлівалі карысьць з гэтага парушэньня, ці то дзякуючы свайму становішчу, ці то дзякуючы веданьню, што закон парушаецца, ці нават дзякуючы таму, што яны апынуліся ў становішчы, дзе можна атрымаць з гэтага карысьць, і яны не спынілі яе атрымліваць.

Злачынства не павінна паляпшаць нічыё жыцьцё, нічый даход ці сацыяльны статус. Парушэньні міжнародных абавязкаў не павінны пазытыўна ўплываць на чыёсьці жыцьцё. Таму па амэрыканскай лёгіцы і члены сем''яў, і іншыя людзі, зьвязаныя з членамі беларускага ўраду, могуць апынуцца ў гэтым сьпісе, бо амэрыканцы лічаць, што яны атрымлівалі карысьць – палітычную, матэрыяльную, фінансавую, статусную – з таго становішча, якое існуе сёньня ў Беларусі".

(Дракахруст: ) "У апошнія гады Злучаныя Штаты ўводзілі візавыя санкцыі супраць кіраўніцтва сэпаратысцкага Прыднястроўя, супраць вайсковага кіраўніцтва Бірмы, супраць часткі кіраўніцтва Рэспублікі Сэрбскай у складзе Босьніі. Наколькі гэтыя меры зьяўляюцца эфэктыўнымі, ці могуць яны зьмяніць сытуацыю ў краінах, на якія скіраваныя? Ці гэта больш маральная пазыцыя, маўляў, ня хочам бачыць у сябе людзей, якія паводзяць сябе такім чынам?"

(Злобін: ) "Часткова гэта маральная пазыцыя Злучаных Штатаў. Санкцыі ўжытыя не да краіны, а да яе кіраўніцтва. У адрозьненьні ад эканамічных санкцый ці блякады, якія ўсталёўваюцца адносна краіны тут гэтыя санкцыі будуць мець пэрсанальны характар.

Што тычыцца эфэктыўнасьці, то як паказвае гісторыя, у доўгатэрміновай пэрспэктыве санкцыі эфэктыўныя, а кароткатэрміновай яны часьцяком неэфэктыўныя. Але патэнцыйна яны нясуць у сабе сур''ёзную пагрозу. Праз 10-15 гадоў многія з гэтых людзей могуць і забыць пра тое, што супраць іх прынятыя санкцыі.

Такое здараецца – чалавека арыштоўваюць, а ён і ня памятае – за што, ён ужо даўно не ў палітыцы.

Эфэктыўнасьць санкцый залежыць ад таго, наколькі санкцыі Злучаных Штатаў і Эўразьвязу падтрыманыя міжнароднай супольнасьцю, наколькі іншыя прама ці ўскосна, актыўна ці пасіўна прызнаюць гэтыя санкцыі.

Адносна лідэраў Прыднястроўя падтрымка іх Расеяй зрабіла практычна бессэнсоўнымі гэтыя санкцыі. Адносна былой Югаславіі такія санкцыі былі дастаткова эфэктыўныя – сёньня мы ведаем імёны людзей, якія вымушаныя хавацца ад усяго сьвету.

У выпадку зь Беларусьсю будзе важна, наколькі гэтыя санкцыі будуць прызнаныя Расеяй. Тут справа не ў юрыдычнай, а практычнай плоскасьці.

Ці скажа Расея – гэтыя людзі абвешчаныя Эўразьвязам і Амэрыкай пэрсонамі нон-грата, што мы будзем рабіць? Ці мы будзем іх працягваць падтрымліваць ці вырашым, што зь імі больш мець справу нельга. Эфэктыўнасьць санкцый будзе шмат у чым залежыць ад гэтага таксама".

(Дракахруст: ) "Спадар Фёдараў, а якая Ваша ацэнка эфэктыўнасьці падобных санкцый? Ну скажуць, тыя, да каго яны будуць ужытыя: ну ня езьдзілі мы раней у тую Амэрыку, і далей безь яе пражывем".

(Фёдараў: ) "Такі пункт гледжаньня ў тых людзей, якія трапілі ці трапяць у адпаведныя сьпісы, ня толькі можа быць, але можна з упэўненасьцю сказаць, што менавіта такім іх стаўленьне і будзе. Іншая справа, што недзе ўнутры сябе яны адчуваюць сябе ня вельмі ёмка. Фактычна, гэта іх ня моцна закранае ў рэальнасьці, бо сапраўды яны і да гэтага часу няшмат туды езьдзілі.

Дарэчы, жонкі можа і насамрэч нясуць пэўную адказнасьць, маральную, а не юрыдычную, за ўчынкі мужоў, але здаецца, што яны якраз без мужоў у тыя ж Злучаныя Штаты асабліва і ня езьдзілі. Хутчэй гэта маглі рабіць іх дзеці, але караць дзяцей, на мой погляд, было б занадта. Нават Сталін казаў, што сын за бацьку не адказвае.

Я ня ўпэўнены, што гэтыя меры будуць надта эфэктыўнымі, яны сапраўды будуць мець хутчэй маральны ўціск. Але справа ў тым, што гэта толькі адна з магчымых мераў. Калі такіх мераў будзе шмат, яны могуць і прывесьці да нейкіх станоўчых вынікаў у суме.

Можна пагадзіцца са спадаром Злобіным, што такія санкцыі могуць быць эфэктыўнымі толькі ў тым выпадку, калі іх падтрымлівае шмат краінаў. А з расейскага боку мы ня бачым ніякіх крокаў у гэтым кірунку.

Ну і нарэшце, спадар Лукашэнка наўрад ці зможа так ці інакш патрапіць у ЗША, акрамя, зразумела, паездкі ў ААН. Але я не ўпэўнены, што ў сёньняшніх беларускіх абставінах тыя людзі, якія апынуцца ў сьпісе, ня змогуць атрымаць пашпарты на іншыя прозьвішчы".

Гл.таксама • Як рэагуюць палітыкі ў Беларусі на новыя санкцыі ЗША? • Каго тычыцца забарона Джорджа Буша на ўезд у ЗША? • Што думаюць жыхары сталіцы пра рашэньне Буша? • М. Чаргінец называе Дж. Буша “спараджэньнем пекла”
XS
SM
MD
LG