Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Ці будуць узмацняцца палітычныя рэпрэсіі?


Валер Карбалевіч, Менск Эфір 14 красавіка. Новая перадача сэрыі “Экспэртыза Свабоды”. Удзельнікі: cтаршыня праваабарончага цэнтру “Вясна” Алесь Бяляцкі, старшыня Праваабарончага альянсу Людміла Гразнова і прэс-сакратар Беларускага Хэльсынскага камітэту Зьміцер Маркушэўскі.

(Валер Карбалевіч: ) “Ніколі раней у найноўшай беларускай гісторыі столькі людзей не аказвалася за кратамі з палітычных прычынаў, як на фінішы гэтай выбарчай кампаніі — каля пяцісот чалавек. А ўсяго падчас прэзыдэнцкай кампаніі было затрымана каля 1 тысячы актывістаў апазыцыі. І вось выбары, а разам зь імі й вулічныя акцыі пратэсту, закончыліся. Асноўная маса людзей, якія адсядзелі 10—15 сутак, выйшлі на волю. Якая тэндэнцыя цяпер? Ці рэпрэсіі ўзмацняюцца, ці наадварот, іхны маштаб паменшаў?”

(Алесь Бяляцкі: ) “Закончыўся важны этап у гісторыі Беларусі. Гэтая выбарчая кампанія завяршылася нябачнымі рэпрэсіямі супраць актывістаў партыяў і моладзевых арганізацыяў. З пачатку 2006 году распачалі 18 крымінальных справаў. І ўсе яны працягваюцца, будуць даведзеныя да суду. І наўрад ці ў нашых судах яны змогуць апраўдацца. Улады працягваюць прэсінг на грамадзтва. І тая задача, якая ставілася падчас выбарчай кампаніі, працягвае заставацца актуальнай. А задача такая: з дапамогай рэпрэсіяў максымальна зьменшыць грамадзкую актыўнасьць людзей і ўтрымаць уладу”.

(Людміла Гразнова: ) “Рэпрэсіі сьцішыліся й набываюць сёньня іншы характар. Яны сталі больш прыхаваныя і кропкавыя. Калі ў мінулым месяцы гэта былі масавыя і адкрытыя затрыманьні й зьбіцьцё сотняў людзей, то цяпер за кратамі знаходзяцца толькі дзясяткі палітычных вязьняў. Людзей патроху выключаюць з навучальных установаў, звальняюць з працы, выклікаюць у КДБ і пракуратуру, а таксама на вайсковыя зборы. Такі стыль рэпрэсіяў для ўлады цяпер больш прымальны, таму што ён не выклікае масавага пратэсту”.

(Зьміцер Маркушэўскі: ) “Рэпрэсіі працягваюцца. Той гвалт і нават, можна сказаць, зьверства, якое адбывалася на вуліцах Менску пасьля выбараў, зьмянілася цяпер шырмай нібыта легальнага судовага перасьледу актывістаў, якія, на мой погляд, сядзяць з надуманых абвінавачаньняў у крымінальных справах. Новыя папраўкі ў Крымінальны і Крымінальна-працэсуальны кодэксы даюць падставу прыцягнуць да крымінальнай адказнасьці каго заўгодна за дыскрэдытацыю Беларусі. І мы можам сутыкнуцца з маштабнымі рэпрэсіямі”.

(Карбалевіч: ) “Хоць, здаецца, рэпрэсіўная машына працуе проста і прымітыўна, душыць усё, яе дзеяньні даволі супярэчлівыя. З аднаго боку, пачаліся звальненьні з працы і выключэньні з навучальных установаў актывістаў выбарчай кампаніі на баку апазыцыі, у Магілёўскай вобласьці апазыцыйных актывістаў пачалі выклікаць на вайсковыя зборы, у газэты “Наша Ніва” зьявіліся праблемы з арэндай памяшканьня і іншае. Зь іншага боку, пакуль усеагульнага выключэньня з унівэрсытэтаў студэнтаў, якія адседзелі суткі, пакуль не назіраецца. І афіцыйныя кіраўнікі Міністэрства адукацыі завяраюць, што выключэньняў з палітычных матываў ня будзе. Газэта “Народная Воля” вызваленая з-пад арышту і стала даходзіць да чытачоў. Закрылі крымінальную справу на старшыню Беларускага Хэльсынскага камітэту Процьку. Дык ці можна ўбачыць, зразумець нейкую лёгіку уладаў у палітыцы рэпрэсіяў? Што ў яе аснове: помста за падзеі 19—25 сакавіка, нейкая палітычная мэтазгоднасьць ці што іншае?”

(Бяляцкі: ) “Той узровень рэпрэсіяў, які трымаўся падчас выбарчай кампаніі, быў скіраваны на тое, каб перашкодзіць дэмакратычным сілам выйграць выбары, атрымаць той вынік, які абвясьціла спадарыня Ярмошына. Дзеяньні ўладаў мне нагадваюць паводзіны жабкі, якую калі кальнуць у нагу, то яна пачынае торгаць ёй, кальнеш у галаву, яна торгае галавой. Падчас выбараў улады баяліся таго, што яны называюць “дэстабілізацыяй сытуацыі”. Сотні затрыманьняў на фінішы кампаніі — гэта рэакцыя той дзяржаўнай жабкі на ўколы, актыўнасьць беларускага грамадзтва. Атрымаўшы патрэбны вынік, улады цяпер супакоіліся. І хваля масавых рэпрэсіяў, якія выклікалі пратэсты ў сьвеце і прыцягвалі ўвагу міжнароднай супольнасьці да парушэньняў правоў чалавека ў Беларусі, ужо не патрэбная і ня выгадная ўладам. Таму цяпер рэпрэсіі працягваюцца супраць адзінак, а ня соцень.

У хуткім часе мы будзем мець унікальныя працэсы, як, напрыклад, суд над сябрамі “Маладога фронту”. Ужо дванаццаці чалавекам прад’яўленыя абвінавачаньні ва ўдзеле ў працы незарэгістраванай арганізацыі. Гэта будзе масавы судовы працэс, якога мы яшчэ ня бачылі ў нашай гісторыі. Па сваёй масавасьці ён мне будзе нагадваць вядомы з савецкага фільму суд над “Маладой гвардыяй”, які ўчынілі фашысты падчас вайны”.

(Гразнова: ) “Кожны выпадак трэба разглядаць асобна. Студэнтаў цяпер масава не выключаюць з унівэрсытэтаў, бо баяцца зрабіць іх героямі у вачах сваіх адналетак. Гэта можа адбыцца трохі пазьней, падчас летняй сэсіі, каб можна было заявіць, што іх выключаюць не з палітычных матываў, а за дрэнную вучобу. Што тычыцца “Народнай Волі”, то яна цяпер мае малы наклад і не зьяўляецца небясьпечнай для ўладаў. Як толькі яна павялічыць наклад, то адразу адчуе ціск. Цяпер улада гасіць там, дзе бачыць пажар. Найбольшую небясьпеку яна бачыць з боку моладзевых арганізацыяў. Таму на іх і адбываецца моцны ціск. Што тычыцца агульнай стратэгіі, то, здаецца, яе няма. Бо там наверсе існуе пэўная разгубленасьць, часткова з-за таго, што адбываецца пэртурбацыя кадраў”.

(Маркушэўскі: ) “Дзейнічае простая лёгіка барацьбы супраць апанэнтаў, заторкваньне дзірак. Там, дзе будзе зьяўляцца вольная думка, пачынацца вольная справа, туды ўлады будуць ісьці, каб заткнуць гэта. Калі ж улады ня могуць забараніць, то імкнуцца перахапіць ініцыятыву. Калі праваабарончыя арганізацыі пачалі даваць грамадзянам бясплатныя прававыя кансультацыі, то хутка адпаведную ініцыятыву выявіла Міністэрства юстыцыі. Былі абавязаныя пракуроры, адвакаты і судзьдзі таксама ладзіць такія кансультацыі. Але гэта ня мусіць забараняць тое ж самае рабіць грамадзкім арганізацыям”.

(Карбалевіч: ) “Пасьля падзеяў 19—25 сакавіка даволі папулярнымі сярод моладзі сталі “флэшмобы”. Нейкі час праваахоўчыя органы не перашкаджалі іхнаму правядзеньню — магчыма, не маглі зразумець, што гэта такое і якая ў гэтым небясьпека. Але вось чарговы флэшмоб 12 красавіка ўлады перапынілі, затрымалі 12 удзельнікаў. Чаму так зьмянілася тактыка праваахоўных органаў адносна гэтай формы супраціву?”

(Бяляцкі: ) “Сапраўды, улады ня ведалі пра такую форму праяўленьня актыўнасьці, якая ўжо даўно папулярная ў Эўропе, І ў Беларусі флэшмобы зьявіліся цягам апошніх гадоў, але мелі абсалютна апалітычны сэнс. Але апошнія флэшмобы ў нас (і гэта ўнікальная зьява для Эўропы) праходзілі зь яўным палітычным, часам праваабарончым кантэкстам. Моладзь у даволі арыгінальнай форме выказвала сваю пазыцыю наконт тых ці іншых пытаньняў грамадзкага і палітычнага жыцьця. І тут ўлады “скумекалі”, што гэта такое і з дапамогаю міліцыянтаў прыпынілі флэшмобы, хоць сама гэтая форма пратэсту цяжкаўлоўная. Думаю, моладзь будзе працягваць такія акцыі”.

(Гразнова: ) “Сапраўды, толькі празь нейкі час улады зразумелі, што гэта такая мадэрновая і вельмі прыцягальная форма пратэсту. І таму яны сталі на звычайны шлях запалохваньня. Але міліцыянты аказваюцца ў сьмешным стане. Таму што ня могуць знайсьці артыкулу Адміністрацыйнага кодэксу, па якім трэба прыцягнуць да адказнасьці гэтых маладзёнаў. Зь іншага боку, выглядае сьмешна, калі супраць гумару змагаюцца міліцэйскай дубінкай. Вядома, што нават манархі ў былыя часы трымалі побач з сабою блазнаў”.

(Карбалевіч: ) “Наконт пошуку адпаведных артыкулаў ва ўладаў даўно няма праблемаў. Падчас масавых затрыманьняў актывістаў апазыцыі на фінішы выбарчай кампаніі яны лёгка знаходзілі падставы для суду”.

(Маркушэўскі: ) “Флэшмобы і іхная арганізацыя праз Інтэрнэт сьведчыць пра росквіт грамадзянскай супольнасьці ў Беларусі насуперак жорсткаму палітычнаму рэжыму. Гэтыя вольныя грамадзянскія ініцыятывы зьявіліся на скрыжаваньні віртуальнай і рэальнай прасторы і там пачалі актыўна дзейнічаць. І туды цяпер ідзе дзяржава з сваім баявым атрадам”.

(Карбалевіч: ) “Для ўлады нечакана было і тое, што зьявілася новае пакаленьне, якое жыве ў Інтэрнэце, знаходзіць там крыніцы інфармацыі, і на яго ня дзейнічае ўся сыстэма прапаганды празь іншыя мэдыі. Гэта новая зьява, і ўлады пакуль ня ведаюць, што зь ёй рабіць. А чым вы можаце патлумачыць вызваленьне вядомага палітычнага вязьня Міхаіла Марыніча? Тым, што прайшлі прэзыдэнцкія выбары? Ці гэта нейкі сыгнал Захаду ці Расеі?”

(Бяляцкі: ) “Найперш, мы шчыра радыя, што Міхаіл Марыніч апынуўся на волі. Існуюць некалькі прычынаў ягонага вызваленьня. Найперш нягледзячы на тое, што падчас выбараў рэжым сарваў усе маскі й паказаў сапраўднае аблічча, цяпер прыйшоў час зноў надзяваць нейкія маскі, рабіць выгляд прыстойнасьці й цывілізаванасьці. Абвінавачаньні супраць Марыніча былі абсурдныя. Ён меў вялікую вагу і ў беларускай, і ва ўсясьветнай грамадзкасьці, найперш, у суседніх краінах. І гэта адыграла сваю ролю ў вызваленьні. Апроч таго, адыграла ролю тое, што ягонае здароўе ў зьняволеньні падарвалася. Да таго ж сёньня, мабыць, Лукашэнка ня бачыць у асобе Марыніча суперніка”.

(Гразнова: ) “Галоўная прычына — гэта знак Захаду, бо ён добра вядомы ў замежных краінах”.

(Маркушэўскі: ) “Сапраўды, насьпеў час, калі беларускія ўлады імкнуцца зьмяніць аблічча. І беларуская, і міжнародная супольнасьць пратэставала супраць знаходжаньня ў няволі Марыніча. І ягонае вызваленьне — часткова вынік гэтых пратэстаў”.

(Карбалевіч: ) “Існуюць розныя прагнозы наконт таго, як будзе разьвівацца рэпрэсіўная палітыка ўладаў пасьля выбараў. З аднаго боку, можна было б чакаць пэўнай лібэралізацыі, таму што выбары закончыліся, небясьпекі перамогі апазыцыі цяпер, здаецца, няма. А зь іншага боку, ёсьць прагнозы, што наадварот — пачнецца пераход да таталітарнай сыстэмы, да нейкай мадэлі кшталту Ўзбэкістану, дзе апазыцыя апынулася альбо ў турме, альбо ў эміграцыі. І Лукашэнка ня раз казаў, што пасьля выбараў апазыцыі ў краіне ня будзе. Дык чаго можна чакаць у гэтым сэнсе?”

(Бяляцкі: ) “Беларусь пойдзе сваім шляхам. Хутчэй за ўсё, тое, што мы бачылі апошнія гады, будзе працягвацца. Таксама будуць працягвацца кропкавыя рэпрэсіі супраць актывістаў апазыцыі, грамадзкіх арганізацыяў. Ніякіх зьменаў у лепшы бок я не чакаю. Што тычыцца зьменаў у горшы бок, то яны будуць ісьці паступова, крок за крокам, як яны ішлі апошнія гады”.

(Карбалевіч: ) “Такім чынам, рэпрэсіўная палітыка ўладаў разьвіваецца паводле лёгікі ўтрыманьня і ўмацаваньня ўлады цяперашняй кіроўнай камандай. І маштабы рэпрэсіяў залежаць ад многіх чыньнікаў: ад разуменьня пагрозы гэтай уладзе, ад ціску Захаду і, магчыма, Расеі. Але галоўны чыньнік — ступень супраціву грамадзтва”.
XS
SM
MD
LG