Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

На руінах музэя Ігната Буйніцкага пабудуюць краму


Ігар Карней, Глыбоцкі раён Учора віцэ-прэм’ер ураду Беларусі Аляксандар Касінец у выступе перад дэпутатамі Палаты прадстаўнікоў паабяцаў: да 2010 году Беларусь прыцягне больш за 4 мільёны замежных турыстаў. Дзеля гэтага, паводле чыноўніка, за тры гады будзе пабудавана 700 турыстычных аб’ектаў. Аднак рэальнасьць абвяргае абяцаньні ўладаў: на тле пабудовы новых аб’ектаў разбураюцца помнікі гісторыі і культуры, традыцыйнага дойлідзтва. Прыклад апошняга “абнаўленьня” – мястэчка Празарокі на Глыбоччыне, дзе Ігнат Буйніцкі заснаваў першы беларускі прафэсійны тэатар. Каб “расчысьціць” тэрыторыю пад бюджэтныя дамкі аграгарадку, пад знос ідуць старасьвецкія забудовы ХІХ-ХХ стагодзьдзяў.

Летась Беларусь наведала каля 100 тысяч замежных турыстаў. Гэта амаль удвая больш, чым пры канцы 1990-х, аднак да намаляванай беларускім віцэ-прэм’ерам пэрспэктывы ў “мільёны чалавек” вельмі далёка. Пры гэтым трэба ўлічваць: ці не на 80% замежнікаў у Беларусі – гэта турысты, якія па дарозе ў Расею спыняюцца тут пераначаваць. Рэальна прапанаваць іншаземнаму госьцю беларускія фірмы амаль нічога ня маюць.

Новая культура: аграгарадок з тэатральным налётам

Адзін з папулярных турыстычных маршрутаў па Глыбоцкім краі пачынаецца ў Празароках з далейшым пераездам у Плісу, Мосар, Германавічы ды іншыя старадаўнія мястэчкі. Разам з касьцёлам і царквой турыстам паказваюць помнік заснавальніку беларускага прафэсійнага тэатра Ігнату Буйніцкаму. А насупраць – руіны, у якія ператварыўся недабудаваны музэй таму ж Буйніцкаму.

Далей экскурсантаў не вядуць, бо тое, што варта было б ім паказаць, таксама ці ў занядбаным, ці ў дашчэнту зруйнаваным стане. А гэта – традыцыйныя для беларускага мястэчка забудовы, якія ўяўляюць гістарычную і культурную каштоўнасьць. Старасьвецкія дамы на Цэнтральнай і Полацкай вуліцах зносяцца, каб на іх месцы пабудаваць тыпавыя дамы будучага аграгарадку. Дарэчы, вуліца Цэнтральная вядзе ў Палевачы, дзе і нарадзіўся заснавальнiк беларускага тэатру Ігнат Буйніцкі. Апавядае кіраўніца музэю Буйніцкага ў Празароцкай сярэдняй школе Вольга Гінько:

“Перадусім пазносілі дамы, дзе колісь зьмяшчаўся дом для састарэлых і інвалідаў. Зруйнавалі дамок, у якім ужо ніхто не жыў, але ён адносіўся да старой пабудовы ХІХ стагодзьдзя. І пазносілі габрэйскія дамы – там, дзе аптэка была раней, вельмі цікавая пабудова з чыста габрэйскімі рысамі. Пасьля зьнесьлі яшчэ адзін габрэйскі дом, як у нас кажуць “на два канцы”. Іншыя пакуль не чапаюць, бо астатнія дамы жылыя, там дагэтуль сем’і жывуць. А дзе ўжо зруйнавалі, цяпер расчысьцілі пляцоўку для дамоў аграгарадку і пакуль спыніліся. Дый у прынцыпе тут ужо асабліва няма чаго і зносіць”.

Карэспандэнт: “А там, дзе музэй зьбіраліся ўзводзіць, праца так і ня рухаецца?”

“Гэта наша “кітайская сьцяна”. Там жа падвальнае памяшканьне вялізнае, дык страх што можа здарыцца. Каб хоць зьверху якую пляцоўку зрабіць, дык мог бы амфітэатар атрымацца для тэатральных сьвятаў. Але з улікам новага статусу аграгарадку там зьбіраюцца ставіць краму. Вось так...”

Паводле спадарыні Гінько, у Празароках засталося восем дамоў, якія маюць найменей па сто гадоў і якія яшчэ можна ўратаваць ад зьнішчэньня. Дарэчы, у 1990-х Вольга Гінько прапаноўвала зрабіць музэй Ігната Буйніцкага ў адным з такіх дамоў, дзе, адрозна ад цаглянай спаруды, можна было б максымальна ўзнавіць атмасфэру пачатку ХХ стагодзьдзя.

Чыноўнікам “гістарычны баляст” не патрэбны

Краязнаўца з Глыбокага Ўладзімер Скрабатун кажа, што сытуацыя, аналягічная празароцкай, характэрная і для іншых гістарычных мясьцінаў: чыноўнікі не зацікаўленыя браць “на балянс” гістарычныя аб’екты, якія патрабуюць дадатковых выдаткаў:

“Ужо людзі ня едуць у Празарокі. Нават тыя паэты, пісьменьнікі, акторы, якія зьбіраліся там на юбілеі Ігната Буйніцкага, ужо не прыяжджаюць. Бо няма ўжо тых Празарокаў, руйнуюць кожны год. Ад той забудовы, якую я яшчэ бачыў 10 гадоў таму, да лета заставалася толькі крыху. Там былі і пустыя будынкі цікавыя, а ў нас як будынак нічый, дык яго адразу і зносяць”.

Карэспандэнт: “Напярэдадні віцэ-прэм’ер Касінец заявіў, што ад 2010 году ў Беларусь будзе прыяжджаць 4 мільёны турыстаў. Вы верыце?”

“Калі я сам-насам з нашымі чыноўнікамі размаўляю, яны зь мяне сьмяюцца: нам, маўляў, нявыгадна гэтым займацца, грошай няма і ніхто іх ня дасьць, дык лепей гэтыя помнікі аддаць людзям і няхай разьбіраюць на цэглу. Дык хоць нейкая карысьць зь іх будзе. Вось што гавораць супрацоўнікі райвыканкаму. І калі ім не цікава, дык што я ці іншыя можам зрабіць?”

Празарокі -- старажытнае мястэчка, радзіма беларускага тэатру. З ХVІ стагодзьдзя вядомае як уладаньне магнатаў Кунцэвіча, Туковіча, Храпавіцкага. У цэнтры Празарокаў стаіць помнiк Iгнату Буйнiцкаму, дзе ён і пахаваны. Паколькі спроба пабудаваць новы будынак музэю Ігната Буйніцкага плёну так і ня мела, музэй месьціцца ў невялікім памяшканьні мясцовай школы.


Празарокі на Глыбоччыне. 29.11.2007. Мясьціны І. Буйніцкага Расейскамоўны ўказальнік ля помніка беларускаму дзеячу. Празарокі на Глыбоччыне. 29.11.2007. Мясьціны І. Буйніцкага “Замарожаны” музэй Буйніцкага як “пэйзаж пасьля бітвы”. Празарокі на Глыбоччыне. 29.11.2007. Мясьціны І. Буйніцкага Аграгарадку замінаюць старасьвецкія хаты “на два канцы”.
XS
SM
MD
LG