Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Андрэй Хадановіч: "Акудовіч мне прызнаваўся, што я ў яго вачах рэабілітаваў паэзію"


Валер Каліноўскі, Прага На мінулым тыдні Андрэй Хадановіч у чэскім горадзе Брно завяршаў фэстываль аўтарскага чытаньня, у якім на працягу месяца бралі ўдзел беларускія літаратары. Спадар Хадановіч чытаў у Брне свае вершы і сьпяваў песьні, сабраў вялікую і прыязную аўдыторыю, пазьней завітаў у студыю "Начной Свабоды" ў Празе.

Слухаць:



Каліноўскі: "Андрэй! Я ведаю, што апрача Брно, вы нядаўна пабывалі на літаратурным фэстывалі ў Нямеччыне... Колькі ўсяго літаратурных фэстаў вы пасьпелі наведаць за гэтае лета?"

"Я паспытаў, што такое быць вандроўным паэтам"

Хадановіч: "За гэтае лета я наведаў чатыры літаратурныя фэстывалі. Адзін нямецкі, адзін літоўскі пад назвай "Вялікае княства паэтаў", вельмі сымпатычны камэрны польскі фэстываль паэзіі на Мазурскіх азёрах і зь вялікай цікавасьцю і гонарам далучыўся да вялікай кампаніі беларускіх літаратараў у Брне".

Хадановіч: "Новым досьведам была іхная колькасьць. Я ўяўляў сабе, што ёсьць такія паэтычныя турысты, вандроўныя паэты ў прыродзе. А тут паспытаў на сваёй скуры. На Бэрлінскім фэсьце я прадставіў чарговую порцыю беларускай паэзіі ў інтэрнэце на іх важным вельмі сайце www.lyrikline.org. "Вялікае княства паэзіі" ўвогуле вельмі амбітны быў праект пад патранажам прэзыдэнта Літвы, з удзелам міністра замежных справаў. Увесь час думалася, вось каб жа ў Беларусі гэтыя рэчы падтрымлівалі, а галоўнае, каб былі людзі, эстэтычна падрыхтаваныя да гэтай падтрымкі".

Каліноўскі: "А ці пісалася нешта ў той час. калі вы былі вандроўным паэтам?"

Хадановіч: "Фэстывалі, якія пералічыў, гэта ўсяго на некалькі дзён, а месяц без малога я праседзеў каля Бэрліну на шыкоўным возеры Ванзэе, дзе меў месяц на пісаньне. Падступнасьць такіх штук у тым, што арганізатары нічога не патрабуюць ад літаратара. Рабі што хочаш – ніякай справаздачы. І вось тут чалавек адчувае праз прыязнасьць да гэтых людзей павышаны маральны абавязак штосьці карыснае і прыемнае зрабіць. А тут яшчэ ў мяне зьявілася некалькі месяцаў таму такая цацка як жывы дзёньнік у інтэрнэце, такі надзейны сродак актыўнай сувязі з беларусамі, беларукім чытачом, і не толькі зь ім. Кожны дзень хацелася напісаць нешта новае і вывесіць у гэты "лайв джорнал". Збольшага і атрымлівалася. Напісалася нямала – не бяруся меркаваць пакуль пра якасьць, трэба каб усё адляжалася, ці як кажуць у інтэрнэце, "адвіселася."

Каліноўскі: "Апошняя ваша кніга паэзіі – “Сто лі100ў на tut.by”, выйшла ў 2006 годзе. Андрэй, калі будзе наступная?"

“Шмат гадоў хочацца выдаць несур''ёзную такую, лёгкую, гульлівую, хуліганскую кніжку "Дурка беларуская”.
Хадановіч: "Пытаньне, як кажуць, не ў брыво а ў вока б''е. Я ўжо дзесьці жартаваў, што пасьпяваю хутчэй пісаць, чым мой любы выдавец Ігар Логвінаў пасьпявае гэтыя кніжкі выдаваць. Накапілася парадкам... Перш за ўсё ўжо шмат гадоў хочацца выдаць несур''ёзную такую, лёгкую, гульлівую, хуліганскую кніжку "Дурка беларуская". Па-другое, хочацца, наадварот, зрабіць штосьці фундамэнтальна сур''ёзнае, клясычнае, выдаць кніжку выбраных перакладаў паэзіі. Даўно яна зьбіраецца, таўшчэе. Па-трэцяе, актыўна пішуцца вэрлібры, цікавыя, можа быць, не толькі беларускаму, але і замежнаму чытачу. Хочацца выдаць такую кніжку. А па-за там усё актыўней пытаюцца, а ці не пара выдаваць кампакт-дыск, песьні, а можа быць паэзію ў аўдыёфармаце. Можа быць, натхнёныя прыкладам "Начной чытанкі" Свабоды мы тут задумалі з сымпатычным магілёўцам Дзьмітрыем Дзьмітрыевым сумесны праект: я начытваю вершы і пераклады, а Дзіма ўсё гэта музычна афармляе, аздабляе, аранжыруе, як песьні. І можа быць вынік хутка зьявіцца".

"Прозы становіцца болей, вершаў становіцца меней. У Беларусі у меншай ступені "

Каліноўскі: "Андрэй! Давайце пагаворым пра паэзію шырэй, і ў такім больш грамадзкім аспэкце. У Брне вы неяк сказалі: "Прозы становіцца болей, вершаў становіцца меней. У тым ліку і ў Беларусі. Гэта сусьветная тэндэнцыя?" Чаму так? Непаэтычны час настаў?"

“Ад літаратара чакаюць часам прамовы... на паэтычным слэме для зацікаўленых паэзіяй узброеных амонаўцаў”.


Хадановіч: "У Беларусі, я агаварыўся, у меншай ступені. Пазыцыя паэта, як нідзе ў іншых частках Эўропы, ў Беларусі моцная. На наш век адназначна хопіць. Але ці будуць чытаць праз 50–100 гадоў у такой колькасьць ў Беларусі – баюся, што гэта пытаньне праблематычнае. Пытаньне кніжнага рынку, пытаньне, што літаратура становіцца ўсё менш сьвятым нейкім дзействам, усё больш спосабам проста дапамагаць прыемна бавіць час чытачу, пакупніку, прыводзіць да таго, што аддаецца перавага альбо зусім не літаратурным тэкстам, людзі любяць нейкія пэўныя факты, пра нешта канкрэтнае, нон-фікшан, альбо забаўляльным кніжкам зь ліха закручанай інтрыгай, з сюжэтам, які трымае.

У Беларусі гэтыя працэсы запаволеныя, можа быць, таму што павольней разьвіваецца рынак. Можа быць таму, што літаратура па-ранейшаму больш, чым літаратара, ад пісьменьніка чакаюць часам палымянай прамовы, нечаканага выступу на чымсьці грамадзка завостраным... як бы гэта культурна сказаць ва ўмовах Беларусі... на паэтычным слэме для зацікаўленых паэзіяй узброеных амонаўцаў. Для такіх штук безумоўна рыфма, рыфмаванае слова, на мяжы з рэпам, сьпевам пачуе нашмат болей, чым чытаньне прозы. Баюся, што ніякі самы знакаміты эўрапейскі празаік, ніякі Умбэрта Эка, ніякі Мішэль Уэльбэк не даў быў сабе рады, чытаючы прозу для беларускіх узброеных амонаўцаў..."

Каліноўскі: "Апрача Беларусі, дзе яшчэ паэзія шануецца?"

Хадановіч: "Гэта найперш нашыя найбліжэйшыя суседзі. Як мне падалося, у літоўцаў, у латышоў, ва ўкраінцаў вельмі шмат паэтычнага густу, вельмі вялікі цэх паэтаў, вялікі інтарэс адно да аднога, някепскія наклады кніжак. А яны яшчэ ўмеюць не толькі выдаць, але выдаць аздоблена, прыгожа і ўвогуле высока трымаць марку паэтычнага слова. Можа быць таму, што ў гэтых краінах таксама не да канца ўсё ў парадку, можа быць паэзія – гэта тое, што суправаджае фармаваньне і дафармаваньне нацыі, і пакуль ёсьць нейкія небясьпекі чагосьці, то паэт запатрабаваны. Скажам, ва Ўкраіне працэсы адбываюцца вельмі цікавыя. Але і літоўцы і, і ўкраінцы (а часам гэта тыя самыя аўтары, якія бліскуча дэбютавалі як паэты) з часам пераходзяць на фундамэнтальную прозу, якая някепска прадаецца і купляецца".

Каліноўскі: "А вы яшчэ ня думалі пісаць прозу?"

Хадановіч: "Мяне ўжо пыталіся на онлайн канфэрэнцыі... Так я ім і прызнаўся... І вам не прызнаюся. Хай будзе інтрыга".

Каліноўскі: "Тым не меней вы прысьвячаеце сваё жыцьцё паэзіі... Пімен Панчанка калісьці казаў, што вершы чытае 1 адсотак насельніцтва. Гэта ў ягоны час, а цяпер відаць яшчэ меней... Наколькі я разумею вашу творчасьць, вы імкняцеся зрабіць так, каб аматараў паэзіі стала болей. Можаце неяк ацаніць, ці ўдаецца вам гэта?"

“ Акудовіч неаднаразова мне прызнаваўся, што я ў яго вачах рэабілітаваў паэзію”.
Хадановіч: "Я ведаю людзей, якія мне пэрсанальна дзякавалі, кажучы, што каб не аказія вас паслухаць ці пачытаць, то не цікавіўся б паэзіяй наогул, лічыў паэзію неэстэтычным ужо праектам, а раптам аказваецца, што эстэтычны, што цікавы, па-ранейшаму чапляе. Гэта ад простых людзей, якія кажуць больш рэфлектыўна: "Ваў, як клясна, як крута, чувак..." да самых інтэлектуалаў. Валянцін Акудовіч неаднаразова мне прызнаваўся, што я ў яго вачах рэабілітаваў паэзію. Такія прызнаньні шмат чаго каштуюць".

Каліноўскі: "Відаць, самая масавая аўдыторыя ў вас была ў сакавіку 2006 году ў часе выступу на Кастрычніцкай плошчы ў Менску, дзе на мітынгу народнага пратэсту народу было, паводле тваіх словаў, "да самага "Гарызонту". Як мне падаецца, у гэтых людзей быў вельмі пазытыўны водгук на тваю паэзію. Што ты адчуваў, чытаючы тады свае вершы?"

“ У сакавіку 2006-га і я на сцэне, і тыя, хто быў побач, хацелі аднолькавых рэчаў, таму быў вялікі крэдыт даверу”.
Хадановіч: "Я яшчэ раней, калі 18-га сакавіка тупаў на канцэрт плошчу Бангалор, страшна баяўся, прычым не рэпрэсіяў ці наступстваў выступу, а баяўся "аблажацца" на фоне такіх мэтраў як Вольскі, Кулінковіч, Кася Камоцкая, што мне не хопіць энэргетыкі, што не прыме вялікая аўдыторыя... Паэзія – гэта ўсё-такі для вузейшага кола. Але аказваецца, што ў пэўныя моманты найлепей людзей збліжаюць няшчасьці. І я на сцэне, і тыя, хто быў побач, хацелі аднолькавых рэчаў, таму быў вялікі крэдыт даверу. Зь іншага боку, гэта не была зусім паэзія – нешта на мяжы паэзіі і вырабленьня рэклямных слоганаў. Думаючы пра напісаньне тэксту, таго напрыклад, дзе пра "Гарызонт", я думаў пра тое, як выкрыкну, выгукну кожны радок у дрэнных акустычных умовах. Думаў, каб словы складаліся ў нешта настолькі простае і празрыстае, настолькі зь іншага боку эфэктнае для непадрыхтаваных слухачоў, каб, нягледзячы на дрэнныя ўмовы, чапляла. Яшчэ выразьней гэта праявілася 25-га ў сквэры Янкі Купалы. Я дакладна ведаў, што ўжо ніякіх добрых акустычных умоваў ня будзе, а калі сьпяваць, то хутчэй за ўсё без гітары, і без мікрафона, у нейкі прымітыўны мэгафон, "мацюгальнік", як у нас кажуць. І таму спыніўшыся на мэлёдыі "Бела чао", я падумаў, што гэта якраз той мінімалістычны музычны праект, дзе можна амаль рэпам, амаль рэчытатывам штосьці выкрыкнуць і хоць камусьці, але будзе чуваць".

Каліноўскі: "Андрэй, давайце крыху перапынім нашую гутарку, каб паслухаць, што менчукі адказваюць на пытаньне: "Ці чытаеце вы беларускую паэзію?"



Каліноўскі: "Ваш камэнтар, Андрэй, наколькі гэта рэпрэзэнтатыўна?"

“ Сярод тых, хто гаворыць па-беларуску, працэнт зацікаўленых у паэзіі нашмат большы”.
Хадановіч: "І так, і не. Для агульнага сьвету гэта бадай што так і ёсьць... Паэзіі няма, а калі яна ёсьць, яна пачыналася пад прымусам. Настаўніца загадала прачытаць тую ці іншую кніжку са школьнай праграмы. Далей гэта магло перарасьці і ў любоў і ў нянавісьць, у залежнасьці ад таго якая паэзія, як выкладаецца. Шчыра веру, што нешта там шчыра палюбілася і запомнілася. Заўважце, ўсе гэтыя "паэзія-скептыкі" пераважна альбо па-расейску адказвалі, альбо рабілі элемэнтарныя памылкі. Відаць, ім упершыню за апошнія 10–15 год даводзілася зь ветлівасьці адказаць па-беларуску. Сярод тых, хто гаворыць па-беларуску, працэнт зацікаўленых у паэзіі нашмат большы, ён можа быць нездарова высокі ў параўнаньні з краінамі суседкамі".

Каліноўскі: "Беларускамоўныя больш паэтычныя?"

Хадановіч: "Я думаю, што ўвага да паэзіі і шырэй – літаратуры – проста закладзеная ў пэўную сыстэму вартасьцяў: што такое добра і што такое дрэнна. Адна з праяваў нейкага грамадзкага кодэксу – гэта цікавасьць у тым ліку да беларускай літаратуры".

"Паэтам трэба лічыцца з канкурэнцыяй"

Каліноўскі: "А калі не чытаюць, то хай слухаюць... Чэскі паэт Петэр Чыхонь на фэстывалі ў Брне казаў, што цяпер паэзія як грамадзкая зьява перажывае пэўнае перараджэньне, яна з друкаванай формы часткова вяртаецца ў вусную, у выступы на вечарынах, пад жывую музыку, вяртаецца да часоў трубадураў і міністрэляў. Сам Чыхонь чытаў свае вершы пад гітару і трубу? Ведаю, што і вы часьцяком выступаеце на вечарынах паэзіі з гітарай. Ці ёсьць тут ніша для паэзіі, на тваю думку?"

Хадановіч: "Безумоўна ёсьць... Музыка – моцны сродак падтрымаць слова, асабліва для той публікі, якая не зусім гатовая ці мае нейкія стэрэатыпы, што паэзія, скажам, нямодная, а музыка яшчэ модная, таму можна замаскіраваць добры верш пад музычны хіт і гэта выдаць. Я па-рознаму спрабую дастукацца да чытачоў. Калі гэта проста чытаньне, я спрабую рабіць гэта рытмічна і энэргічна, часам на мяжы з рэпам. Часам гэта падтрымка мэлёдыі і струнаў, якія я ўдала ці няўдала чапляю. Часам гэта інтэграцыйнае дзейства: пару разоў у Беларусі і пару разоў па-за межамі я выступаў у суправаджэньні сур''ёзных джазавых альбо авангардных музыкаў, якія аранжыравалі тое, што я чытаю, як песьню. Гэта дазваляла пашырыць кола, мацней уразіць. Трэба лічыцца з прагрэсам, паэтам трэба лічыцца з канкурэнцыяй, з тым, што час усё больш каштуе, і што за гэты час чытача, аддадзены табе, трэба пазмагацца".

Каліноўскі: "Да 90 угодкаў БНР беларуская Свабода абвясьціла літаратурны конкурс: умоўна кажучы, трэба напісаць твор, што б было, калі б БНР захавалася... Вы гатовыя паўдзельнічаць... Якой вам уяўляецца БНР на пачатку 21 стагодзьдзя?"

Хадановіч: "Зараз я не адкажу. Навошта добрымі ідэямі дапамагаць удзельнікам конкурсу, хай стараюцца, хай напружваюць фантазію і спаборнічаюць. Што для мяне, можа быць, гэта таксама будзе цікавы для мяне досьвед. Чаму б не пафантазіяваць?"

Андрэй Хадановіч нарадзіўся ў 1973 годзе ў Менску. Закончыў расейскае аддзяленьне філфаку БДУ. Пісаць па-беларуску і перакладаць на беларускую пачаў у 1996-м – як быў ужо асьпірантам на катэдры замежнай літаратуры. На гэтай катэдры па асьпірантуры ён і застаўся – выкладае францускую літаратуру. Першая кніга выйшла ў Кіеве ў 2002 годзе ва ўкраінскіх перакладах -- “Листи з-під ковдри”, затым у Менску былі выдадзеныя “Старыя вершы”, а таксама “Землякі, альбо Беларускія лімэрыкі”. Апошняя ягоная кніга паэзіі– “Сто лі100ў на tut.by”, выйшла ў 2006 годзе.
XS
SM
MD
LG