Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Цана ўкраінскага палітычнага крызісу


Юры Дракахруст, Прага Якая эканамічная цана цяперашняга палітычнага крызісу ва Ўкраіне? Ці адрозьніваюцца удзельнікі гэтага крызісу – кааліцыя, апазыцыя і прэзыдэнт Юшчанка – поглядамі на эканамічную палітыку? Ці вядзе дэмакратыя да эканамічнага заняпаду? Гэтыя тэмы абмяркоўваюць у “Праскім акцэнце” аналітык кіеўскага міжнароднага Цэнтру пэрспэктыўных дасьледваньняў Кацярына Малюгіна, дэпутат Вярхоўнай рады Ўкраіны ад Партыі рэгіёнаў, доктар эканамічных навук Аляксей Плотнікаў і карэспандэнт нашага радыё Віталь Цыганкоў.

Чым скончыцца супрацьстаяньне? Цень Масквы 1993 году

Дракахруст: “Палітычны крызыс ва Ўкраіне ізноў паставіў яе ў цэнтар усясьветнай увагі. Не абыякавыя да падзеяў у суседзяў і беларусы. Вось што адказвалі на гэтым тыдні мінакі на вуліцах Гародні і Менску на пытаньне нашага карэспандэнта “Ці сочыце Вы за падзеямі ва Ўкраіне, ці турбуе вас гэта?”

Спадар: “Здаецца, сытуацыя там складаецца ня вельмі прыемная. Дэпутаты павялі сябе некарэктна. Юшчанку, з аднаго боку, можна зразумець, але каб ён не нашкодзіў, як кажуць, сваёй “жалезнай воляй”.

Спадар: “Цяжка зразумець, што там адбываецца. Але мне здаецца, што гэта звычайная барацьба за ўладу. І хто б ні перамог у гэтай барацьбе, народу ад таго жыць лягчэй ня стане. Зрэшты, як паўсюль...”

Спадарыня: “Вельмі хвалююць падзеі ў Кіеве, бо мне трэба туды вяртацца. Трэба ж неяк туды праехаць і там жыць. Але, думаю, страшна ня будзе: мы ўжо да такога прызвычаены”.

Спадарыня: “Сачу за ўсім гэтым і вельмі абураюся: як так можна ставіцца да свайго народу?..”

Спадар: “Думаю, вельмі ім цяпер складана. І наўрад ці абыдзецца без сутыкненьняў. Мая думка такая...”

Спадар: “Непакоіць. Там такая бязглузьдзіца. Што гэта за такія рэвалюцыі? У нас можна вось прайсьці спакойна, а там жа ня пройдзеш. У нас людзі працуюць, нечым занятыя. А там чым? Вулічнай бязглузьдзіцай”.

Спадарыня: “Непакоіць. Хіба ж гэта нармальна, што народ як статак. Іх краіну ўжо трасе два гады, і гэта ня можа быць нармальным. А як жа эканоміка? Як людзі будуць жыць далей? Я не разумею, пра што яны думаюць”.

Спадар: “Чуў пра падзеі. Калі гэта адаб’ецца на маёй зарплаце, то тады будзе непакоіць”.

Спадар: “Канечне, турбуюць мяне падзеі ў Кіеве. Я ведаю ў агульным, што там адбываецца. Думаю, усё павінна скончыцца нармальна. Народ адумаецца й ня будзе рабіць ніякае смуты”.

Дракахруст: “Вось гарадзенец сказаў страшнае ў нашых краінах слова – смута. Дарэчы, шмат хто ў гэтыя дні параўноўвае падзеі ва Ўкраіне з падзеямі ў Маскве ў 1993 годзе.

Нашы сёньняшнія ўкраінскія суразмоўцы – прафэсійныя эканамісты, але, як казаў незабыўны Ўладзімір Ільліч, палітыка – гэта канцэнтраваны выраз эканомікі. Таму ў мяне першае пытаньне – ці дойдзе да смуты, ці дойдзе да праліцьця крыві? Аляксей Плотнікаў, Вы не назіральнік , а ўдзельнік палітычнага працэсу, Вы сябра парлямэнцкай фракцыі Партыі рэгіёнаў, які Ваш адказ на гэтае пытаньне?”

Плотнікаў: “Я ўсё ж такі спадзяюся, што Канстытуцыйны суд, які 11 красавіка пачынае працаваць з позвай аб нелегітымнасьці ўказу прэзыдэнта, дасьць прававую ацэнку – аб''ектыўную і бязь ціску, і ўказ прэзыдэнта пра роспуск парлямэнту будзе прызнаны нядзейным. Гэта тое, што пазытыўна паўплывае на эканоміку, супакоіць грамадзтва і палітычную сфэру”.

Дракахруст: “Кацярына Малюгіна, а як Вы лічыце, як будзе разьвівацца цяперашні крызыс, чым ён скончыцца? Бо вастрыня канфлікту даволі вялікая: прэзыдэнт прызначае выбары, урад адмаўляецца іх фінансаваць, на вуліцах мітынгуюць прыхільнікі абодвух бакоў канфлікту, так бы мовіць,“Майдан на Майдан”. У 1993 годзе у Маскве крыві таксама ніхто сьвядома не хацеў”.

К.Малюгіна: “Зацягваньне супрацьстаяньня ня выгаднае ніводнаму боку”.
Малюгіна: “Па-першае, хачу заўважыць, што зараз няма таго, што Вы называеце "Майдан на Майдан", паколькі большасьць людзей, якія выступаюць на мітынгах у Кіеве і іншых гарадах Украіны – гэта прыхільнікі кааліцыі. У той жа час апазыцыя заклікае сваіх прыхільнікаў не выходзіць на мітынгі, не ўзьнімаць вэрхал, а чакаць выбараў, прыходзіць на выбары і рабіць свой выбар. Таму масавага супрацьстаяньня людзей ня будзе.

Чаму я лічу, што ў блізкім часе сытуацыя будзе вырашаная? Бо зацягваньне супрацьстаяньня нявыгаднае ніводнаму боку. Людзі, якія выходзяць на мітынгі, не працуюць. Забесьпячэньне гэтых мітынгаў – гэта таксама выдаткі. На датэрміновыя выбары таксама патрэбныя грошы, але для бюджэту гэта ня надта вялікая сума. для кожнай палітычнай сілы лепш пайсьці на датэрміновыя выбары, набраць сваю колькасьць галасоў і працягваць працаваць у нармальным рытме 5 гадоў, чым, як зараз, ня мець ніякай ўпэўненасьці і магчымасьці дзейнічаць. Вастрыня цяперашняй барацьбы нявыгадная ніводнаму з бакоў, што бяруць удзел у гэтым працэсе”.

Дракахруст: “Большасьць параўнаньняў цяперашніх украінскіх падзеяў зараз робіцца ў асноўным з 1993 годам у Расеі. Але падобны ж палітычны крызыс адбываўся ў 1996 годзе ў Беларусі. Віталь Цыганкоў, на Ваш погляд, у чым падобныя, а ў чым непадобныя цяперашнія падзеі ва Ўкраіне на расейскі 1993 год і на беларускі 1996?”

В.Цыганкоў: “Пасьля вырашэньня гэтага канфлікту нікуды ня зьнікнуць ні "аранжавыя", ні Партыя рэгіёнаў, будуць новыя выбары, і яны ізноў атрымаюць свае галасы і будуць удзельнічаць у палітычнай сыстэме, ва ўкраінскай палітыцы”.
Цыганкоў: “Безумоўна, адрозьненьняў нашмат болей. Найперш я буду параўноўваць з сытуацыяй у Беларусі ў 1996 годзе. Тады ў Беларусі гэта была барацьба не на жыцьцё, а на сьмерць. Гэта была барацьбы на зьнішчэньне, на скасаваньне самай сыстэмы разьдзяленьня ўладаў. У выніку перамогі прэзыдэнта апазыцыя была проста зьнішчаная з рэальнай палітыкі, апазыцыя, якая на той час прадстаўляла 25-30% насельніцтва. Запанаваў прэзыдэнт з царскімі паўнамоцтвамі.

Нельга сказаць нічога падобнага пра сёньняшнюю Ўкраіну. Там пасьля нейкага вырашэньня гэтага канфлікту нікуды ня зьнікнуць ні "аранжавыя", ні Партыя рэгіёнаў, будуць новыя выбары і яны ізноў атрымаюць свае галасы і будуць удзельнічаць у палітычнай сыстэме, ва ўкраінскай палітыцы.

Яшчэ адно адрозьненьне цяперашняга ўкраінскага крызысу ад падзеяў у Беларусі ў 1996 годзе – гэта ўдзел шырокіх народных масаў. Украінскія палітыкі ў 2004-ым і зараз, у 2007-ым годзе, не баяцца ў патрэбныя моманты апэляваць да народу. Гэта, як сказаў Анатоль Лябедзька ў адной з нашых "Экспэртызаў", "зусім іншая, чым у Беларусі, канцэнтрацыя палітычнай волі".

У 1996 годзе толькі БНФ, які ня быў прадстаўлены ў парлямэнце , заклікаў людзей выходзіць на плошчу. А тыя палітычныя сілы, якія ўласна ўдзельнічалі ў тым процістаяньні, пабойваліся народу, яны баяліся ўзяць адказнасьць за дзеяньні тых людзей, што выходзяць на плошчу. Зь іншага боку, яны, напэўна, баяліся, што на іх заклік на плошчу ня прыйдзе шмат людзей. На плошчы Незалежнасьці тады стаялі 2-3 тысячы людзей.

Ну а што да параўнаньняў з 1993 годам у Расеі, я спадзяюся, што гэта такая страшылка, і нічога падобнага ва Ўкраіне не адбудзецца. Гэта не адпавядае палітычнай культуры ўкраінцаў апошніх гадоў”.

Цана крызісу

Дракахруст: “Палітычныя сутыкненьні ніколі не спрыяюць эканамічнаму росквіту. І справа, зразумела, ня толькі ў наўпроставых выдатках, скажам, на датэрміновыя выбары , вакол якіх зараз у Кіеве ідзе палітычны бой.

Днямі міжнароднае рэйтынгавае агенцтва Standard&Poor''s ужо зьнізіла прагноз сувэрэннага рэйтынгу Ўкраіны са “стабільнага” на “нэгатыўны”. Гэтыя рэйтынгі для мяне ды, мяркую, і большасьці нашых слухачоў – рэч ня надта зразумелая, ну а калі сказаць па-просту: колькі Ўкраіне будзе каштаваць гэты крызіс?”

К.Малюгіна: “Прадпрыемствы працягваюць працаваць, інвэстары працягваюць укладаць грошы ва Ўкраіну – іншымі словамі, сытуацыя застаецца нармальнай”.
Малюгіна: “Так, калі казаць па просту, то пакуль, зыходзячы з тых падзеяў, што адбываюцца зараз, мы чакаем, што вельмі значных наступстваў для эканомікі Ўкраіны гэты крызіс мець ня будзе. Прадпрыемствы працягваюць працаваць, інвэстары працягваюць укладаць грошы ва Ўкраіну – іншымі словамі, сытуацыя застаецца нармальнай. Наш цэнтар прагназуе рост валавага ўнутранага прадукту ў 2007 годзе на 6,5 %. Мы лічым, што гэта прывядзе да істотных эканамічных наступстваў, калі крызіс абвастрыцца, гэта значыць, калі адбудзецца штосьці падобнае на тое, што адбылося ў Расеі ў 1993 годзе.

Што да рэйтынгаў розных міжнародных агенцтваў, сярод якіх і Standard&Poor''s, то гэтыя рэйтынгі патрэбныя для таго, каб замежныя інвэстары зразумелі, па-першае, наколькі рызыкоўна інвэставаць у краіну, а па-другое, гэта ўплывае на ўзровень адсотка, пад які ўкраінскі ўрад можа браць замежныя пазыкі. Чым горшы рэйтынг краіны, тым вышэй ацэнка рызыкі невяртаньня пазыкі, тым вышэй будзе адсотак па крэдытах. Калі пачнецца масавае зьніжэньне рэйтынгавымі агенцтвамі рэйтынгу Ўкраіны, вынікам гэтага будзе тое, што Ўкраіне давядзецца пазычаць грошы за большы кошт”.

Дракахруст: “Спадар Плотнікаў, ці згодны Вы зь меркаваньнем калегі Малюгінай, што крызіс ня так ужо моцна і адбіўся на ўкраінскай эканоміцы? Які Ваш адказ на пытаньне – колькі будзе каштаваць Украіне цяперашні крызіс?”

А.Плотнікаў: “У прынцыпе гэта дастаткова істотныя страты для нацыянальнай эканомікі”.
Плотнікаў: “Даволі цяжка казаць, колькі Ўкраіне будзе каштаваць гэты палітычны крызыс, улічваючы тое, што мы пакуль чакаем рашэньня Канстытуцыйнагу суду, і пакуль ёсьць спадзяваньне на тое, што гэта будзе аб''ектыўнае рашэньне і выбары не адбудуцца. Калі дапусьціць, што выбары ўсё ж пройдуць, то гэта каля 500 мільёнаў грывень, гэта значыць, прыкладна 100 мільёнаў даляраў, якія патрабуюцца паводле афіцыйных разьлікаў цэнтральнай выбарчай камісіі. Але ёсьць і ўскосныя выдаткі, зьвязаныя зь перадвыбарчай агітацыяй, з прыпыненьнем бізнэсовай актыўнасьці. Пакуль мы сапраўды можам казаць пра тое, што зьмяніўся індэкс Standard&Poor''s са "стабільнага" на "нэгатыўны". Ужо зараз істотна скарацілася бізнэсовая актыўнасьць, прыпыніліся міжнародныя стасункі. Так што цяжка сказаць , колькі гэта будзе каштаваць у грошах, але ў прынцыпе гэта дастаткова істотныя страты для нацыянальнай эканомікі”.

За што ідзе змаганьне?

Дракахруст: “У якой ступені цяперашні палітычны крызіс ва Ўкраіне абумоўлены адрозьненьнямі ў эканамічных канцэпцыях антаганістаў? Скажам, у Расеі ў тым жа 1993 годзе адной з прычынаў канфлікту былі супярэчнасьці наконт мадэлі рэформаў: гайдараўская “шокавая тэрапія” супраць мадэлі паступовых пераўтварэньняў. А цяпер ва Ўкраіне – ці ёсьць такое эканамічна-ідэалягічнае вымярэньне канфлікту? Спадарыня Малюгіна?”

К.Малюгіна: “Я ня бачу , каб пад цяперашнім палітычным крызісам быў якісьці эканамічны грунт”.
Малюгіна: “Не, я думаю, што з эканамічнага гледзішча ніякага супрацьстаяньня паміж бакамі няма, паколькі апошнім часам нават пазыцыі адносна зьнешняпалітычнага накірунку Ўкраіны былі больш-менш аднолькавымі. Абодва бакі казалі, што неабходна паскараць эўраінтэграцыю. У якой ступені паскараць – ці казаць пра сяброўства ў Эўразьвязе, ці пра зону вольнага гандлю з Эўразьвязам, гэта ўжо іншае пытаньне. Але ўсе ва Ўкраіне разумеюць, што для таго, каб разьвіваць эканоміку, нам неабходны доступ да вонкавых рынкаў, таму ўсе палітычныя сілы падтрымліваюць інтэграцыю Ўкраіны ва Ўсясьветную гандлёвую арганізацыю.

Акрамя таго, усе разумеюць, што ўкраінскім вытворцам патрэбная пэўная абарона ад імпартэраў, таму, што да палітыкі імпартных тарыфаў, пазыцыі кааліцыі і апазыцыі таксама блізкія. Я ня бачу , каб пад цяперашнім палітычным крызысам быў якісьці эканамічны грунт”.

А.Плотнікаў: “Тут ніхто не разглядае, што рабіць з эканомікай, галоўная мэта – гэта атрымаць уладу”.
Плотнікаў: “У адрозьненьні ад Расейскай Фэдэрацыі зараз ідзе жорсткая барацьба за ўладу, і вельмі моцнае імкненьне спадарыні Цімашэнкі, каб захапіць уладу любой цаной. Нейкай ідэалёгіі ці стратэгіі рэформаў тут няма наагул. Тут ніхто не разглядае, што рабіць з эканомікай, галоўная мэта – гэта атрымаць уладу. А што будзе далей – гэта не цікавіць тую палітычную сілу, якая зьяўляецца альтэрнатывай цяперашняй уладзе. А калі зыходзіць з пэрспэктывы, што ўрад Януковіча застаецца, то тыя эканамічныя паказчыкі, якія ідуць з канца мінулага году, сьведчаць пра тое, што будзе больш чым пазытыўная карціна ў эканоміцы”.

Дракахруст: “Наконт “больш чым пазытыўнай карціны” ёсьць розныя ацэнкі. Я ўжо казаў пра тое, што міжнароднае агенцтва Standard&Poor''s панізіла сувэрэнны рэйтынг Украіны. Я працытую паведамленьне агентцва: “Палітычныя забурэньні прывядуць да зьніжэньня і бяз гэтага сьціплых рэфарматарскіх памкненьняў ураду Віктара Януковіча. Калі ж датэрміновыя выбары адбудуцца, то яны, хутчэй за ўсё, не прывядуць да фармаваньня ўраду, арыентаванага на рэформы, асабліва калі да ўлады вернецца лідэр апазыцыі Юлія Цімашэнка”.

Паводле гэтай ацэнкі застанецца Януковіч – рэформаў ня будзе, прыйдзе Цімашэнка – таксама ня будзе. Кацярына Малюгіна, Вы згодны?”

Малюгіна: “Гэта цяжкое пытаньне, бо неабходнасьць рэфармаваньня ўкраінскай эканомікі насьпела ўжо даўно, і яе ўжо даўно зразумелі палітыкі. Таму калі міжнародныя арганізацыі распавядаюць пра тое, што Ўкраіне трэба праводзіць рэформы, то яны нічога новага нам ня кажуць, бо мы гэта і самі разумеем.

К.Малюгіна: “Апошнімі гадамі зьмянілася шмат складаў ураду, шмат палітычных партый узначальвалі кабінэт міністраў, але ніводная зь іх не была здольная паказаць, што яна ведае, як трэба рабіць рэформы”.
Што да таго, хто больш здольны праводзіць рэформы, хто можа іх правесьці хутчэй і лепш, я б не параўноўвала тут нейкія асобы – Юлію Цімашэнку, Віктара Януковіча ці нейкага іншага ўкраінскага палітыка, бо вельмі часта самы зьмест рэформаў залежыць ад чыноўнікаў сярэдняга зьвяна. Ва Ўкраіне зараз вельмі шмат праграм рэфармаваньня эканомікі, але яны не працуюць у першую чаргу таму, што кожнае міністэрства рыхтуе праграму рэформаў толькі сваёй галіны. І ў выніку яны ці не супадаюць, ці нават супярэчаць адна адной.

Апошнімі гадамі зьмянілася шмат складаў ураду, шмат палітычных партый узначальвалі Кабінэт міністраў, але ніводная зь іх не была здольная паказаць, што яна ведае, як трэба рабіць рэформы. Таму сапраўды можна, відаць, пагадзіцца з агенцтвам, якое гаворыць , што ў бліжэйшыя гады значных рэформаў ва ўкраінскай эканоміцы ня будзе”.

Ці вядзе дэмакратыя да зьбядненьня?

Дракахруст: “А зараз я прапаную паслухаць яшчэ адно апытаньне на тэму “Ці сочыце Вы за падзеямі ва Ўкраіне, ці непакояць яны Вас?”, якое нашы карэспандэнты правялі ўжо на вуліцах Менску.

Спадарыня: “Я сачу, але, канечне, уражаньні ўжо іншыя. Ня тыя, што былі пасьля памаранчавай рэвалюцыі, на жаль”.

Спадар: “Я абыякава да гэтага стаўлюся. Мяне больш цікавіць тое, што адбываецца ў нас”.

Юнак: “А мне цікава. Я наагул цікаўлюся палітыкай. Мне здаецца, гэта новы віток ціску Захаду. Мне здаецца, чыніцца бязьмежжа. Не хапае моцнай улады”.

Спадар: “Канечне, вельмі хвалюе, бо гэта суседняя краіна”.

Спадарыня: “Усе мы славяне, таму хвалююць падзеі. Але няма часу пільна назіраць за іхнай сытуацыяй”.

Дзяўчына: “Я лічу, гэта – поўнае бязьмежжа. Юшчанка наагул ня меў права раду распускаць”.

Спадарыня: “Не, не сачу я за падзеямі ў суседняй Украіне, таму што мне гэта ўжо нецікава. Было цікава ў 2004 годзе, а цяпер мяне гэта ўжо не захапляе. Папросту нецікава”.

Спадар: “Ды чыніцца бязьмежжа, як зазвычай. Дзякуй Богу, што ў нас такога й блізка ня выйдзе”.

Дракахруст: “Віталь, вось я засяроджу ўвагу на апошнім адказе – дзякаваць Богу, маўляў, у нас такога і ў плянах не атрымаецца. Вось і нашы ўкраінскія калегі гавораць, што палітычныя крызісы, якія ёсьць неад’емным чыньнікам дэмакратыі – даволі дарагая рэч нават у чыста эканамічным пляне. Дык можа і сапраўды, дзякаваць Богу ці каму іншаму, што ў нас такога няма?”

Цыганкоў: “Мне здаецца, што тут дарэчы прыгадаць Італію. За 50 пасьляваенных гадоў у Італіі зьмянілася 50 урадаў, гаворачы сучаснай мовай – "поўны бардак" . Сярод эўрапейскіх краінаў Італія сапраўды была гэткім “enfant terrible” і паводле ўзроўню карупцыі, і паводле наяўнасьці палітычнага экстрэмізму, і паводле важкай ролі камуністычнай партыі.

І што, як гэта ўплывала на эканамічнае разьвіцьцё? Ды ня надта, эканоміка Італіі разьвівалася даволі дынамічна, прынамсі , ня горш за іншыя, больш добрапрыстойныя краіны. Можна прывесьці і сёньняшні прыклад Чэхіі , дзе нестабільны ўрад, аднак некаторыя прадпрымальнікі кажуць, што гэта нават добра, бо ніхто не мяняе правілы гульні, і эканоміка расьце нармальнымі тэмпамі.

В.Цыганкоў: “Калі кажуць, што дэмакратыя – дарагая рэч, то я б прыгадаў іншае выслоўе – "Мы не настолькі багатыя, каб купляць танныя рэчы”.
Калі кажуць, што дэмакратыя – дарагая рэч, то я б прыгадаў іншае выслоўе: "Мы не настолькі багатыя, каб купляць танныя рэчы". Менавіта дарагія рэчы ў рэшце рэшт больш эканамічна выгадныя. Вось я, напрыклад, купіў красоўкі за 100 даляраў і гуляю ў іх у футбол ужо 4 гады кожны тыдзень. А іншыя купляюць кітайскія кеды і вымушаныя іх мяняць кожны месяц. У выніку яны за 4 гады патрацілі больш, чым я. Дэмакратыя, як дарагія красоўкі – гэта доўгатэрміновая інвэстыцыя, яна акупляецца не адразу”.

Дракахруст: “Спадарыня Малюгіна, а як Вы лічыце – ці існуе такая дылема: дэмакратыя ці дабрабыт? Глябальна яе, зразумела, не існуе: самыя дэмакратычныя краіны – яны ж і самыя багатыя. Але ў нашых, так бы мовіць, “палестынах”, за мяжой Хантынгтана, у пераходных грамадзтвах – можа, і сапраўды можна мець ці тое, ці тое? Гэта, дарэчы, любімая тэза кіраўніка Беларусі, які кажа: глядзіце, ва Ўкраіне бязладзьзе, парадку няма, гаспадара няма, у выніку – галеча і заняпад, А ў нас, маўляў, парадак навялі, ёсьць цьвёрдая рука – і краіна квітнее на зайздрасьць тым жа ўкраінцам. Лукашэнка ня мае рацыі?”

К.Малюгіна: “Калі абвастраецца палітычная барацьба, у нас назіраецца лепшы эканамічны стан, і наадварот”.
Малюгіна: “Калі параўноўваць украінскую эканамічную і палітычную сытуацыю, то апошніх гадоў 10 паказалі, што эканамічнае разьвіцьцё Ўкраіны наагул не залежыць ад палітычных падзей, тут ёсьць нават супрацьлеглая тэндэнцыя. Калі абвастраецца палітычная барацьба, у нас назіраецца лепшы эканамічны стан, і наадварот. Палітыка даволі слаба ўплывае на эканоміку. Адна з прычын таго палягае ў тым, што ўкраінская эканоміка вельмі моцна экспартна арыентаваная, і ўсясьветныя цэны на чорны мэтал маюць большае значэньне , чым указы ці законы ўкраінскай улады.

Калі кажуць, што Ўкраіна бедная і народ у галечы з прычыны таго, што ў нас безуладзьдзе, то я з гэтым меркаваньнем абсалютна нязгодная. Па-першае, я б не казала пра безуладзьдзе, бо палітычная барацьба – гэта адно з наступстваў дэмакратыі. Немагчыма пабудаваць дэмакратыю, у якой ня будзе палітычнай барацьбы. Па-другое, апошнія гады даходы насельніцтва Ўкраіны ўзрасталі вельмі вялікімі тэмпамі, у 2004-2005 гадох гэта было прынамсі 30%, летась рост даходаў крыху запаволіўся, але ўсё роўна ён пераўзыходзіў 20%.

На 2007 год, згодна з прагнозамі нашага цэнтру, рост даходаў таксама складзе 15-20%. Таму я ня разумею, пра якое зьбядненьне можна казаць. Я б наагул казала, што даходы і ўзровень жыцьця насельніцтва з кожным годам толькі паляпшаецца”.

Дракахруст: “Спадар Плотнікаў, а як Вы лічыце, можа, і сапраўды дэмакратыя, па меншай меры ў нашых краёх, спараджае адно толькі эканамічныя праблемы?”

А.Плотнікаў: “Ніхто ў нас ня ставіць пад сумнеў дэмакратыю, у нас праблемы ў межах дэмакратыі”.
Плотнікаў: “Не, пачнём з таго, што дэмакратыя значна лепш, чым такі даволі жорсткі аўтарытарны рэжым, які ёсьць у Беларусі. Ніхто ў нас ня ставіць пад сумнеў дэмакратыю, у нас праблемы ў межах дэмакратыі. Праблема ў тым, што прэзыдэнт падпісаў антыканстытуцыйны ўказ, што прэзыдэнт пайшоў супраць нацыянальнага парлямэнту. Гэта, можа, і скрыўленая, і згвалтаваная, але ж дэмакратыя. Я ніколі не згаджуся з тым, што дэмакратыя горш аўтарытарнага рэжыму, які ёсьць у суседняй дзяржаве. З таго, што адбываецца ў нас, не вынікае, што нам не хапае аўтарытарызму. Магчыма, у нас кепская дэмакратыя, у нас кепска выконваюцца законы, ёсьць праблемы з разуменьнем Канстытуцыі з боку прэзыдэнта, але гэта ўсё ж у межах дэмакратыі”.

Дракахруст: “Спадар Плотнікаў, я так зразумеў, што Вы асабіста аддаеце перавагу дэмакратыі. А маё пытаньне – наконт таго, як яно складаецца аб’ектыўна? Вось паводле Лукашэнкі ва Ўкраіне дэмакратыя прыводзіць да галечы, у Беларусі цьвёрдая рука – да росквіту. Вы нязгодны?”

Плотнікаў: “У нас 7% росту за мінулы год, 7% за студзень-люты, 15 % росту прамысловай вытворчасьці ў студзені. З пункту гледжаньня эканомікі ў нас няма праблемаў, эканоміка разьвіваецца даволі агрэсіўна і стала. Я ня ведаю, ці трэба тут прыводзіць прыклады краінаў Эўразьвязу, якія ёсьць дэмакратычнымі, там таксама з эканомікай няблага. Гэта ня ёсьць апраўданьнем аўтарытарызму”.

Дракахруст: “Вось Кацярына Малюгіна кажа, што ўкраінская эканоміка пачувае сябе нават лепш ва ўмовах палітычных бураў. Вы згодны з гэтым, спадар Плотнікаў?”

Плотнікаў: “2005 год, год калі завяршылася "памаранчавая" рэвалюцыя, калі прыйшла новая ўлада і эканоміка павінна была разьвівацца надзвычай дынамічна, у нас паказчык росту быў 2,8%. У 2004 годзе – 12,5%. Вось наступствы палітычнага крызісу. З гэтага пункту гледжаньня можна казаць, што ў Італіі ўвесь час адбываюцца палітычныя крызысы, а эканоміка разьвіваецца. Але для ўкраінскай эканомікі, як для эканомікі пераходнай, сувязь палітыкі з эканомікай больш шчыльная”.

Дракахруст: “Віталь, а вось што прагназуюць нашы незалежныя эканамісты? Калі на беларускую зямлю прыйдзе дэмакратыя (і адпаведна зьнікне “моцная рука”), як там што будзе з нашай эканомікай?”

Цыганкоў: “Мне наагул здаецца, што беларуская эканоміка ў сваім цяперашнім разьвіцьці апярэджвае палітычны працэс у Беларусі. Эканоміка больш разьвітая, больш дэмакратычная і больш рынкавая, чым палітычная сыстэма Беларусі, якая "замёрзла" на вельмі нізкім ўзроўні. Будзем спадзявацца, што будзе адбывацца нешта кшталту таго, што адбывалася ў Паўдзёнай Карэі ці Тайвані, дзе дэмакратыя вырастала з даволі аўтарытарнай сыстэмы, і менавіта эканоміка стала маторам пераўтварэньня гэтых краінаў у больш дэмакратычныя.

Я неаднаразова чуў ад нашых незалежных эканамістаў думку, што Беларусь даволі прыстасаваная да рынкавых умоваў паводле сваёй геаграфіі і колькасьці насельніцтва. Гэта кампактная краіна, якая не патрабуе аўтарытарнага кіраваньня пэўнымі часткамі эканомікі, як гэтага патрабуе агромністая Расея. У нас, да таго ж, вельмі адкрытая эканоміка. Кацярына казала пра адкрытасьць украінскай эканомікі, але беларуская эканоміка ў значна большай ступені, чым эканомікі суседзяў, зарыетаваная на зьнешні гандаль.

В.Цыганкоў: “Пасьля прыходу дэмакратыі Беларусь у большай ступені, чым мы думаем, будзе прыстасаванай да новых умоваў”.
У нас даволі гнуткая эканоміка: калі падымаюцца цэны на нафту, Беларусь выйграе за кошт нафтаперапрацоўкі, калі цэны на нафту падаюць, то выйграюць іншыя галіны эканомікі, і Беларусь адносна абароненая ад такіх зьнешніх цэнавых шокаў.

Мне здаецца, што пасьля прыходу дэмакратыі Беларусь у большай ступені, чым мы думаем, будзе прыстасаванай да новых умоваў, і новым кіраўнікам застанецца толькі вызваліць прадпрымальніцкую энэргію насельніцтва. І я не прагназую вялікага пагаршэньня і абвалу ў выніку зьнікненьня "моцнай рукі" і прыходу дэмакратыі”.
XS
SM
MD
LG