Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Тацяна зь мяшком кракадзілаў і не-цудатворац Мікалай, які хоча працаваць трактарыстам


Алена Германовіч

Чаму? — Ён глядзіць на нас. Гэта не пытаньне. Слова такое мудрагелістае нейкае, ня ў гэтым сьвеце яго ставіць, бо няма перад кім. «Часам я пытаюся ў сябе: чаму?» — гэта сказ не пытальны, апавядальны. Ён сам ведае адказы, якія схаваныя ў правільных пытаньнях. «Чаму» — гэта заганнае пытаньне.

Гэты чалавек едзе з Гарадзеншчыны, шукаць працу. У яго недзе ў гэтых краях жыве сябар з войска. Мы едзем у адным кірунку, да адной з гэтых аднолькавых станцый, дзе мы паедзем у адзін бок, Мікалай — у іншы. Яму недзе 50+.

у нас па два чалавекі на адзін трактар

«У цягніках паліць нельга. Ну добра. Выйшаў на Гомелі, адышоў трохі, запаліў. Тут жа (паказвае двума пальцамі правай рукі на левае плячо) да мяне кінуліся: Паліць нельга! А штраф вялікі? Дзевяноста рублёў, кажуць. Мама дарагая. Так холадам павеяла! Каб папаліць у Гомелі на вакзале, мне трэба два месяцы працаваць. Цяпер у нас прапанавалі працу — у паляводчай брыгадзе, 48 рублёў у месяц, сказалі. Я б пайшоў на трактар. Але ў нас па два чалавекі на адзін трактар, і толькі пяць зь іх працуе, астатнія мёртвыя. Некалі я скончыў тэхнікум лёгкай прамысловасьці, і добра вучыўся. Прапаноўвалі працу па спэцыяльнасьці — але я не магу рабіць у сьценах, яны неяк ціснуць на мяне. На трактары на полі я люблю працаваць, у лесе таксама люблю — доўга працаваў, але цяпер наша прадпрыемства разадралі на кавалкі, як сабака рукавіцу, далучылі, разлучылі, прымацавалі — усё, канец яму», — ён не скардзіўся, гаварыў спакойна, без асуджэньня, без «хто вінаваты». Так дадзена, пакладзена, пастаўлена, запячатана, наканавана.

распласталі нас на зямлі ды паўгадзіны чыталі нам нейкі указ прэзыдэнта

«Раней было так: мокры лес — не пускаюць працаваць, вецер калі больш за дзесяць мэтраў у сэкунду — нельга ісьці было, небясьпечна. І так было — сьнежныя дні, ветраныя дні, дажджлівыя дні — не ішлі працаваць, а заробак ішоў. Больш, канечне, ад вырабаткі, але цяпер няма нічога. Кабеты пайшлі ў лес, там бярозы былі паваленыя, на дзялянцы, галінак набралі, на дзеркачы, тут жа (зноў паказаў двума пальцамі на плячо) наляцелі гэтыя, зялёныя, паўтары гадзіны ім дурылі галаву. Тыя ўжо амаль плакалі, а яны павезьлі іх назад у лес на дзялянку. Лясьнік кажа — можна было галінкі браць, гэта сьпілаваныя бярозы. А іх там кінулі на дзялянцы — пайшлі дахаты пехатой. Чаго прычапіліся? Як была Польшча, то лясьнічы, калі бачыў хворае дрэва, бег і прасіў каго сьпілаваць, каб лес не папсаваўся, а цяпер і дрэвы хворыя, і буралом — а браць нічога нельга. Мы неяк паехалі з прыяцелямі, за дровамі, наляцелі нейкія (два пальцы на плячо), распласталі нас на зямлі ды паўгадзіны чыталі нам нейкі указ прэзыдэнта. Загадалі штраф плаціць, ды такі, што гэта нам пяць месяцаў траім працаваць трэба. Але потым той зьлітаваўся, і кажа: Я даю вам дзесяць хвілін, каб і духу вашага тут не было. Мама дарагая, дзесяць хвілін! А ў нас машына зламаная, ледзьве завялі, каб у лес ехаць, як мы імчалі адтуль! А што яны — папілуюць дрэвы, у мокрае пакідаюць, потым іх караед паесьць — і тады ідзе драўніна тая на апілкі, а з апілак робяць мэблю. Палякі прыехалі, дзівяцца — платы ў нас з драўніны, а мэбля — з апілак, як так? Не ведаеце, чаго ў нас гусенічныя трактары ўсе прыбралі? Чым ім тыя гусенічныя трактары не падабаюцца? У палякаў і цяпер працуюць па лесе гусенічныя трактары, я аж пад Германіяй быў — і там нават ёсьць. О жыцьцё цікавае пайшло. На колавым трактары паедзеш у лес — дык яго матляе, як сабаку па завугольлі. А гусенічныя скасавалі ў нас. У калгасе ў нас „Шасік“ быў, „Т-16“, ведаеце такі трактар? Зламаўся, і ніхто не рамантуе, кажуць — запчастак няма, сабраліся яны „Шасік“ хаваць ужо, маўляў, мёртвы. Я газэты не чытаю, а то ўзяў у пляменьніка неяк газэту, пляменьнік наш, ён трохі не ў сабе, хворы, па вуліцах ходзіць, песьні сьпявае, чытаю тую газэту, а там напісана абвестка, што прадаюць запчасткі да трактароў, і да „Т-16“ таксама. І фірма напісана, і тэлефон.

цяпер «Шасіка» пахавалі, дык як яны гародніну адтуль дастануць?

Схапіў я тую газэту, ускочыў на ровар, і паехаў да загадчыка гаражу, не пашкадаваў, што восем кілямэтраў ехаць. Паказваю, кажу — о дзе можна запчасткі да „Шасіка“ купіць, запішы нумар! Ён на мяне так глядзеў, як быццам я зь іншай вёскі. Кажу — ну хоць тэлефон запішы ці назву фірмы! Не. Загналі „Шасік“ у ангар, потым расьцягнуць, каму кола трэба, каму што. А ў іх сховішча гародніны, і так яно пабудавана, што туды можа толькі „Шасік“ заехаць, яны восеньню гародніну схавалі туды, а цяпер „Шасіка“ пахавалі, дык як яны гародніну адтуль дастануць? „ГАЗ“ туды не заедзе. Хіба толькі кабіну яму прыплюснуць, ну ці кузаў адрэзаць. Можа, так і зробяць. А і мост трэба ў „ГАЗ“ звузіць», — ён задумаўся, рашаючы праблему, як зьменшыць «ГАЗ», каб ён стаў падобны на «Т-16», «Шасік».

Цягнік ехаў, хістаўся, спадарожнік перабіраў свае думкі, пачынаючы ад лесу, трактароў, і дабраўшыся да кароў, спакойна нанізваў іх адна за адной, як каралі на нітку, ласкава працягваў мне. «Чаму?». Я ня ведаю.

а карова думае – хоць бы што хапнуць!

«Пабудавалі новую фэрму, модную такую. Там, дзе вокны павінны быць — рол-шторы зрабілі. Летам яно нармальна. Зімой усё замерзла, і каровы, і вада, і кармы, і нават гной. Падсунулі пад тыя рол-шторы салому — усё роўна холадна. Так і так круцілі — нічога. Забілі тады іх плёнкай звонку — а лепш стала. Каровы тыя вясной выйшлі — як з канцлягеру! Зямлю тую хапаюць, худыя, страх, ветрам хістае іх. Яны думаюць — дзе надоі? А карова думае — хоць бы што хапнуць! Пачала пракуратура разьбірацца з той фэрмай. Холадам, канечне, на іх павеяла, кіраўнікоў. А што? Весела! Толькі што далей будзе… Можа, нешта будзе. Чым Бог не жартуе, пакуль чэрці сьпяць», — цягнік грукоча праз мост над Дняпром. Хутка Рэчыца. Куды едзеш ты так далёка, чалавек, праз усю Беларусь? «Чытаў, што ў вёсцы адной трактарысты трэба. Паеду туды, можа, уладкуюся. Там недзе блізка і сябар мой жыве. З войска. Сашка. З 82 году ня бачыліся, лічы, трыццаць пяць гадоў», — спадарожнік усьміхаецца, зморшчыны зьбягаюцца пад вочы, прыціскаюцца адна да адной прыгожымі глыбокімі барознамі, ён маладзее ад успамінаў пра войска, дзе ён сябраваў з Сашкам, і быў «хуліганістым».

хочаце купіць кракадзіла?

…У прывакзальным буфэце, за столікам са сьцёртай локцямі рэклямай мясцовага піва — кабета 60+, зьбянтэжыла пытаньнем: «Ці хочаце купіць кракадзіла?» — «Жывога?» — «Ага, марце, марце! О такога!» — яна рагоча, выцягнула з торбы штук трыццаць рознакаляровых кракадзілаў зь бісэру. «Маленькія — па пяцьдзесят капеек, вялікія — па восемдзесят, бярыце, нядорага. Вы хто па знаку Задыяка? Вам лепш тады сіні браць, гэта ваш колер». Перада мной на стале, дзе толькі што стаялі шклянкі з гарэлкай і півам, выгінаюцца счэпленыя вялізнай шпількай рознакаляровыя кракадзілы. Жанчына ўрачыста глядзіць на мае вялікія вочы, і з выглядам пераможцы высыпае яшчэ бісэрныя букеты. Мільгаціць у вачах. Шмат, бліскучыя, жоўтыя, чырвоныя, сінія кветачкі.

мы ж такія цёмныя былі, нічога ня ведалі да гэтага

«Паеду ў Калінкавічы. Можа, там прадам што. Мне грошы ня трэба — толькі б бісэр адбіць. Для мяне гэта псыхатэрапія. Ад дэпрэсіі. Усё лепш, чым таблеткі. Пакуль той п’яны — я швабру ў дзьверы, і кветкі пляту з бісэру. Раблю іх, пакуль прасьпіцца. Газ скончыўся — кажу, ідзі замаўляй газ, каб прывезьлі. А ён крычыць — на халеры табе той газ? Прывязуць толькі праз тыдзень. Кажу — завязі пакунак на прыпынак, цяжка несьці мне. Ён на ровар ускочыў, паімчаў, прыйшла на прыпынак — пакунка няма, вось гэтага, з кракадзіламі і кветкамі. А ён недзе пад плот кінуў, пад адной хатай у вёсцы. Я люблю перадачы пра іншыя розныя цывілізацыі. Як добра, што ў 90-х хоць літаратура зьявілася, пра нумаралёгію, астралёгію, пра іншыя цывілізацыі. А мы ж такія цёмныя былі, нічога ня ведалі да гэтага! Я і цяпер люблю гэта глядзець па тэлевізары, а сын кажа: наша мама чокнулася, яе хутка іншаплянэцяне забяруць, а я кажу — глядзі, каб цябе вавёрачка ў лес не забрала, яна за табой даўно цікуе», — яна кладзе перада мной букет з бісэру. Як на гора, няма грошай. Няма грошай, кажу. «Я вам дару букет, мадам!», — кажа яна, і рагоча.

жыць будзем добра, ды ня надта

Прапаноўвае нам пачаставацца бальзамам «Чорны рыцар». Мы ня можам — нам у дарогу, і нас ванітуе. Наш спадарожнік, новы прыяцель, таксама адмаўляецца — у яго ціск. «Я вам кажу: бальзам — добрая рэч, як бальзам на сэрца. А каб не ванітавала — паешце хлеба з сольлю. А ад ціску — гэй, дзед, ты куды? Я табе дам таблетку, у мяне добрыя таблеткі ад ціску!», — крычыць усьлед Мікалаю. Яна старанна выпісвае нашы даты нараджэньня, вылічвае наш лёс. Жыць будзем добра, ды ня надта. Доўга, але кепска. Коратка, але якасна.

«Дзед» уважліва слухае парады. Перад намі — вялікія пэрспэктывы, жанчына распавядае нам і пра матэрыяльнае, і пра духоўнае. «Конь і сабака — выдатны тандэм! Вам пашанцавала! Толькі важныя рашэньні прымайце ўдваіх. Ты (глядзіць на мяне) прымі рашэньне, але абгрунтуй яму, вось і ўсё!», — яна задаволена сьмяецца. «Дзеду», відаць, нічога ня сьвеціць, з такой датай нараджэньня. «Вам лепш чорнае не апранаць. Можа, лепш блакітнае, ці ружовае, таму што вы бык!», — раіць жанчына. «Я, відаць, шалёны бык, раз мяне так па сьвеце носіць», — усьміхаецца Мікалай.

…На гэтай вялікай станцыі, якая, калі паглядзець здалёк, здалёк — кропка на мапе, і чым вышэй падымацца — тым меншая яна, пакуль ня зьнікне з вачэй, мы сустрэліся ў суботу. «Конь з сабакам» паехалі на аўтобусе ў вёску, «Бык» — шукаць працы трактарыстам у іншую вёску, «Яшчэ адзін конь» — у Калінкавічы, прадаваць кракадзілаў і кветкі, каб адбіць грошы за бісэр, каб было за што купіць новы бісэр, з якога можна было б наплесьці яшчэ кветак, нібыта залатых рыбак, якія за акіянам рабіў той, хто падняў 32 узброеныя паўстаньні, і столькі ж прайграў. «Васьмёрка» легла на бок. Гэта знак бясконцай стомы.

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG