Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ігар Гермянчук: Ніякай падтрымкі хунце!


N11 газэты «Свабода» за 1991 год, зьмешчаны на сайце www.kamunikat.org

N11 газэты «Свабода» за 1991 год, зьмешчаны на сайце www.kamunikat.org

Папулярная беларуская газэта «Свабода» (закрытая судом увосень 1997-га) у 1991-м, у дні ГКЧП выйшла з задзірыстым заклікам на першай старонцы «Ніякай падтрымкі хунце!»

Антон Трафімовіч напісаў пра тры беларускія газэты, якія выступілі супраць путчу. Трэба ўдакладніць – тры дзяржаўныя выданьні. «Свабода» была незалежнай газэтай, але менавіта зь яе пачыналі знаёмства з прэсай. І дэпутаты Вярхоўнага Савету, і чыноўнікі, і проста людзі. Гэта тлумачыцца талентам і аўтарытэтам рэдактара – Ігара Герменчука, які быў дэпутатам ВС і якога ведалі як яркага прадстаўніка апазыцыі ў парлямэнце.

Выходзіла «Свабода» нерэгулярна, магчыма, таму і не патрапіла ў шэраг выданьняў, што адразу выступілі супраць путчу. Таму ўдакладненьня патрабуе і дата выхаду таго нумару, слоган якога адразу стаў крылатым. Паспрабую рэканструяваць храналёгію падзеяў.

Так супала, што новы нумар у жнівеньскія дні 1991-га быў падрыхтаваны перад тым, як у Маскве адбыўся путч. Газэту вазілі друкаваць у Магілёў – адзінае месца, дзе ўдалося дамовіцца з друкарняй.

Сяргей Харэўскі быў мастацкім рэдактарам выданьня і тыя дні ўспамінае як самы яркі момант супольнай працы з Ігарам Герменчуком: «Мы працавалі дапазна, вярсталі, зрабілі макет і я з гэтым макетам паехаў у друкарню ў Магілёў. Я здаў макет, прыходжу да дырэктара, было 19-га, а ён пытаецца: а хіба ты ня ведаеш? Вось у Маскве такія справы. Я кажу: ну дык напэўна ж давядзецца мяняць першую старонку…»

Што было далей? Харэўскі патэлефанаваў з кабінэту дырэктара друкарні Герменчуку: «Ён падзякаваў, што я патэлефанаваў, сказаў: давай тады тэрмінова загаловак на першую. А я: а вось «Ніякай падтрымкі хунце!» Ён кажа: клас, а што тады будзеш маляваць? Бог яго ведае, ну давай, сходу, за лічаныя хвіліны, намалюю: генэрал спрабуе выпіць мора, нешта такое».

У Герменчука былі абавязкі ў апазыцыйнай фракцыі БНФ у парлямэнце. І ў артыкуле «Апазыцыя патрабуе скліканьня сэсіі» на зьмененай першай старонцы ён распавёў пра гутарку шасьці дэпутатаў з кіраўніком ВС Дземянцеем, які адразу прызнаў ГКЧП. Дэпутаты ад БНФ прыйшлі да яго раніцай 19-га. Яны патрабавалі ад Дземянцея склікаць парлямэнт, каб той мог заявіць аб незаконнасьці ГКЧП.

Гермянчук: «Выходзіць, што Вы прызнаяце законнасьць камітэту на чале зь Янаевым і будзеце выконваць яго распараджэньні?»

Дземянцей: «А што Вы хочаце, каб я выконваў?»

Гермянчук: «Канстытуцыю і законы, а ня ўказы незаконнага камітэту. У Маскве на вуліцах ужо бронетэхніка. Вашае бязьдзеяньне можа прывесьці да таго, што танкі зьявяцца на вуліцах Беларусі».

У матэрыяле «Што скажа Беларусь?» гаварылася аб тым, што ўвечары 19 жніўня на сумесным пасяджэньні кіраўніцтва апазыцыйных партый і менскага гарадзкога страйкаму было вырашана падтрымаць заклік Ельцына і распачаць бестэрміновы страйк.

Першую старонку перавярсталі, даставілі ў Магілёў зьмененую паласу. За гэта адказваў Віктар Корзун. «Канечне, гэта было баявое хрышчэньне», кажа Харэўскі.

Храналёгія падзеяў 19 жніўня ва ўспамінах Паўла Жука, выдаўца: «Нумар зрабілі 18-га і адправілі ў друк. Раніцай 19-га я павінен быў забіраць. Прачынаюся, жонка гаворыць: штосьці музыка, «Лебядзінае возера»… Я званю ў Магілёў, там не падымаюць. Думаю: усё ясна, друкаваць ня будуць ні пры якіх умовах. Але трэба ехаць на месца. У Магілёве шукаю дырэктара друкарні, няма. Знайшоў на дачы ў лесе. Газэта ж прыйшла яшчэ да путчу, кажу, дай паперку, што я магу са сваёй газэтай вырашыць пытаньне. З друкарамі сам дамоўлюся. 20-га друкуюць нумар. А тут — і плошча, і ўсё. А ў нас газэта: путч ня пройдзе! Прывожу тыраж на плошчу. Ён увесь на плошчы і разьляцеўся, нават ня трапіў у «Саюздрук». Гэта было 21-га. Тысячы людзей былі на плошчы».

Такім чынам, незалежная «Свабода» з загалоўкам «Ніякай падтрымкі хунце!» выйшла з друку 20 жніўня. Затрымка з дастаўкай у Менск на дзень тлумачыцца тым што друкавацца яна вымушаная была «са скрыпам» і ў Магілёве.

XS
SM
MD
LG