Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Сэнсацыйны расповед пра тое, як рыхтаваўся захоп Крыма і як «зьлівалі рускі сьвет»


Атрады самаабароны ў Сімфэропалі

Атрады самаабароны ў Сімфэропалі

Цяпер ён разумее, што апэрацыя «рускі сьвет» у тым выглядзе, у якім яе абвясьціў і праводзіў у жыцьцё Крэмль вясной і летам 2014 году, атрымаўся крывавай утапічнай авантурай. А 27 лютага таго ж году, калі ён апынуўся ў Сімфэропалі ў якасьці аднаго з добраахвотных рупараў гэтага самага Рускага сьвету, мэта здавалася цалкам рэальнай і вартай.

З былым чыноўнікам гаварыў наш калега з Расейскай службы Радыё Свабода Сяргей Лойка.

Аляксандар, цяпер проста маскоўскі бізнэсовец, даўно вярнуўся з Крыма, дзе прапрацаваў значны час спачатку ў штабе «Рускага Адзінства», а затым, пасьля анэксіі, і ў новым ўрадзе паўвострава. З прычынаў бясьпекі ён не называе свайго сапраўднага імя, як і дагэтуль ня лічыць далучэньне Крыма анэксіяй.

Апынуўшыся ў Сімфэропалі, Аляксандар актыўна ўключыўся ў працу штабу «Рускага Адзінства». Яно ў той час фармавала атрады самаабароны, пакуль «зялёныя чалавечкі» са складу рэгулярных войскаў Расейскай Фэдэрацыі атачалі і блякавалі на паўвостраве адзін ваенны аб’ект за адным. «Мясцовая» самаабарона павінна была стаць своеасаблівай пракладкай паміж украінскімі вайскоўцамі і зялёнымі чалавечкамі, то бок удаваць зь сябе прадстаўнікоў паўсталага народу і «па-добраму» дамаўляцца з украінскімі ваеннымі аб здачы аб’ектаў бяз бою, у той час як зялёныя чалавечкі ў асноўным пазвоньвалі зброяй і захоўвалі маўчаньне, нібы яны былі прышэльцамі з космасу, марсіянамі.

Добраахвотнікі прыбывалі з Расеі дзясяткамі і тут жа далучаліся да сіл Самаабароны, якая хутка папаўнялася і мясцовымі жыхарамі. Спачатку зброі, акрамя паляўнічай, не было ўвогуле, распавядае Аляксандар. Як не было грошай на экіпіроўку, нават на маскі. Але з 3 сакавіка, калі былі захопленыя і адкрытыя мясцовыя сховішчы Ашчадбанка, Прыватбанка і мясцовага аддзяленьня Дзяржбанка, «грошы сталі штодня прывозіць мяшкамі». Самаахбаронцам сталі плаціць у дзень па 600-800 рублёў, і іх сілы сталі яшчэ актыўней папаўняцца з кожным днём.

Будынак Вярхоўнага савету Крыма пад кантролем прадстаўнікоў "мясцовай самаабароны"

Будынак Вярхоўнага савету Крыма пад кантролем прадстаўнікоў "мясцовай самаабароны"


Апалчэнцы ня толькі блякавалі разам зь зялёнымі чалавечкамі ўкраінскія вайсковыя часткі, але і пачалі аднаўляць падабенства парадку на вуліцах вёсак і гарадоў, зь якіх украінскія міліцыянты зьніклі, нібы выпарыліся, ужо 28 сакавіка, праз суткі пасьля захопу расейскімі грушнікамі Вярхоўнага Савету рэспублікі.

Першай апэрацыяй апалчэньня было чаканьне і падрыхтоўка сустрэчы так званага «цягнікі дружбы» з Кіева з узброенымі да зубоў бандэраўцамі з «Правага сэктару», які, па зьвестках штаба Самаабароны, атрыманых з «надзейных крыніц», павінен быў прыбыць у Сімфэропаль 28 сакавіка, але так і не прыбыў.

У першыя дні сакавіка ўсе сачылі за рашэньнямі рэспубліканскага Вярхоўнага Савету адносна абвешчанага рэфэрэндуму, тэрміны і фармулёўкі якога пастаянна мяняліся.

«Да 6 сакавіка казаць аб далучэньні да Расеі і вывешваць расейскі трыкалёр было забаронена, — кажа Аляксандар. — Усе чакалі канчатковага рашэньня, якое прымалася ў Маскве».

Крэмль, хутчэй за ўсё, марудзіў у чаканьні любога разьвіцьця падзеяў, зьвязанага з рэакцыяй украінскіх вайскоўцаў, раскватараваных у Крыме. У выпадку ваенных дзеяньняў рашэньні па рэфэрэндуму маглі быць іншымі, мяркуе Аляксандар. Але ўкраінскія ваенныя захоўвалі маўчаньне, трымалі сваю зброю зачыненай у пакоях, і 6 сакавіка, нарэшце, было прынятае гістарычнае рашэньне аб далучэньні. Усюды зьявіліся расейскія сьцягі, завезеныя тонамі з Расеі, і Самаабарона пачала ўзбройвацца рэквізаванай у ўкраінскіх частак зброяй.

Аляксандар кажа, што натхненьнем і радасьці асноўнай масы мясцовага народу не было межаў. Людзі несьлі ў штаб Самаабароны на вул. Карла Лібкнэхта адзеньне, прадукты харчаваньня, грошы.

Сытуацыя ля вайсковай базы ў пасёлку Перавальнае ў Крыме

Сытуацыя ля вайсковай базы ў пасёлку Перавальнае ў Крыме


Да 29 сакавіка было ўкамплектавана шэсьць рот сіл Самаабароны па 80-100 чалавек у кожнай. У ротах зьявіліся пісталеты і аўтаматы. Адбылося гэта пасьля захопу ўкраінскай базы СПА ў Мазанцы. Зброі на ўсіх усё роўна не хапала, і выдавалі яе ў асноўным патрулям, кажа Аляксандар.

Тое, што пачалося пасьля, ніякага дачыненьня да волі народу ня мае
Кіраўнік «Рускага Адзінства» Сяргей Аксёнаў, у далейшым прызначаны прэм’ерам Крыма, плянаваў прымацаваць да кожнага выбарчага ўчастку ўзброеную ахову ў камуфляжы, але па настаяньні Аляксандара ад гэтай ідэі адмовіліся, каб «рэфэрэндум не выглядаў праведзеным пад рулямі аўтаматаў». Расейскія ж ваенныя патрулі так ці інакш прысутнічалі ў непасрэднай блізкасьці ад кожнага ўчастка.

Прыкладна ў гэты час у штабе Самаабароны зьявіўся нейкі невыразны пэрсанаж з таямнічай усьмешачкай, які ўсім прадстаўляўся «Саша, піяршчык з Масквы». «Зь цягам часу я даведаўся, што яго прозьвішча было Барадай, калі ён усплыў прэм’ер-міністрам ДНР, — кажа Аляксандар. — Што ён рабіў у Крыме, незразумела, але да рэфэрэндуму ён трапляўся мне на вочы то там, то тут, а потым зусім зьнік. З Масквы і з астатняй Расеі тады шмат дзіўнага народу прыехала, ўсіх не запомніш».

У выніках крымскага «рэфэрэндуму» Аляксандар нават цяпер не сумняваецца, хоць і пагаджаецца, што ўсё гэта было незаконным. «Гэта быў адзін з тых рэфэрэндумаў, у якім можна было нічога не падтасоўваць, — кажа ён. — Тады пераважная большасьць насельніцтва добраахвотна галасавала за далучэньне. Сёньня настроі ўжо ня тыя, што былі на пачатку».

Пачалася шалёная дзяльба пасадаў, у выніку большасьць карумпаваных чыноўнікаў Партыі рэгіёнаў альбо захавалі свае пасады, альбо атрымалі новыя.


«Воля народу была шчырай, а тое, што пачалося пасьля, ніякага дачыненьня да волі народа ня мае, — наракае Аляксандар. — Ужо 20 сакавіка пачалася шалёная дзяльба пасадаў, у выніку большасьць карумпаваных чыноўнікаў Партыі рэгіёнаў <партыя Віктара Януковіча> альбо захавалі свае пасады, альбо атрымалі новыя».

Стары апарат ўраду пры Аксёнаве захаваўся на 80%, заяўляе Аляксандар. «Уся Партыя рэгіёнаў дружна ўлілася ў «Адзіную Расею», а людзі чакалі зусім іншага, яны хацелі новай улады».

Да прыкладу, мэр Феадосіі Дзьмітрый Шчапяткоў (траіх папярэдніх мэраў да яго забілі), незадоўга да анэксіі неаднаразова зьяўляўся на людзях у жоўтай майцы з надпісам «Дякую Божа, шо я не маскаль!», захаваў сваю пасаду і быў арыштаваны толькі ў жніўні 2015-га пры атрыманьні хабару ў 300 тысяч даляраў.

Першым віцэ-прэм’ерам стаў ахоўнік гарэлачнай кампаніі.


У новым ўрадзе Крыма ўсё ж адкуль ні вазьміся зьяўляліся і новыя людзі, «ані ня лепшыя за старых», распавядае суразмоўца. Напрыклад, першым віцэ-прэм’ерам стаў ахоўнік гарэлачнай кампаніі. Іншым віцэ-прэм’ерам стала бухгальтар кампаніі, ублытанай раней у карупцыйны скандал.

Аксёнаў, лідэр «Народнага Адзінства», і сам чалавек зь «вельмі сумніўнай рэпутацыяй», стаўшы прэм’ерам Крыма, паняцьця ня меў, як кіраваць рэгіёнам. «Але ў яго дагэтуль добра атрымліваецца забалбатваць усе праблемы», — сьцьвярджае суразмоўца, былы вядучы супрацоўнік апарата крымскага ўраду.

Самай загадкавай асобай сярод новых лідэраў Крыма ў тыя дні, несумненна, зьяўляўся нехта, хто прыбыў ніадкуль і які называў сябе ўсім Ігарам — эмісарам Крамля. Гэта і быў Гіркін, больш вядомы пазьней пад псэўданімам Стралкоў.

Усе ў штабе Самаабароны слухаліся яго загадаў бесьпярэчна. Ён гаварыў ціхім, упэўненым голасам зь «нейкім флёрам таямнічасьці». Ён кіраваў ваеннай падрыхтоўкай самаабаронцаў, адбіраючы найбольш падрыхтаваных для маючага адбыцца закіду ў Данбас, і асабіста вёў перамовы з камандзірамі ўсіх украінскіх частак аб здачы і працэдуры эвакуацыі асабістага складу, успамінае суразмоўца. «Нават гаманкі дэмагог Аксёнаў ў яго прысутнасьці ніякавеў».

Ігар Стралкоў

Ігар Стралкоў


Самае цікавае ў гісторыі Гіркіна-Стралкова было тое, што пасьля захопу Славянска 12 красавіка 2014 году і аж да ліпеньскай эвакуацыі ўсёй яго «дывізіі» са Славянску ў Данецк Гіркін, па сьцьвярджэньні Аляксандра, як найменей раз на тыдзень зьяўляўся ў Сімфэропалі і праводзіў там дзень або два, сустракаючыся зь незнаёмцамі з Масквы.

«У Данбасе ўжо на ўсю моц грукацела вайна, а ён спакойна перасякаў лініі фронту і шматлікія ваенныя кардоны на шляху ў Сімфэропаль і назад, — дзівіцца Аляксандар. — Самым жа невытлумачальным для мяне застаецца тое, як ён з усёй сваёй арміяй бесьперашкодна даехаў з абложанага Славянска да Данецка, дзе і абвясьціў сябе міністрам абароны ДНР».

У той час Аляксандар займаўся каардынацыяй сувязі з групай Стралкова і іншых груп, засланых тады ж у розныя раёны Данбаса.

Казакі былі абсалютнымі „бязьмежнікамі“ і найменш кіраванай вайсковай сілай, на якую ніколі нельга было пакласьціся.


«У першыя тры тыдні сувязь наогул была адкрытая, па ўкраінскіх сім-картах, — сьцьвярджае Аляксандар. — Пакуль спэцыялісты з Масквы не ўсталявалі спэцсувязь і выдзелілі спэцлініі з чатырохзначнымі нумарамі для сувязі з кожным камандзірам групы, закінутай у Данбас. Такіх абанэнтаў у пачатку траўня налічвалася каля дваццаці ».

Гіркін пастаянна патрабаваў зброі. Асабліва гранатамётаў, якія масава выходзілі са строю. «Ён скардзіўся, што 80% «мух» і іншых гранатамётаў, дастаўленых ім на пачатковай стадыі вайны, падчас бою давалі збой і ўскрывалі пазыцыі яго байцоў.

Паток зброі пастаянна ішоў празь мяжу ў Растоўскай вобласьці. Потым мяжа стала настолькі адкрытай, што празь яе хлынуў паток вайсковай тэхнікі ўсіх відаў, сьцьвярджае Аляксандар.

Спачатку вельмі шмат добраахвотнікаў з Расеі і Крыма імкнуліся патрапіць на Данбас. Потым, калі назад пайшоў паток трунаў, сталі вяртацца параненыя, якія распавядалі жудасныя рэчы пра хаос і бардак, які пануе ў практычна некіравальных прарасейскіх сілах, колькасьць жадаючых прыкметна зьменшылася.

«Некаторыя групы партызан проста ператварыліся ў банды, якія займаліся гвалтам і рабункам, — распавядае Аляксандар. — Людзей бралі ў закладнікі, аддавалі за выкуп, ваявалі часам адзін з адным за сфэры ўплыву».

Нашы баевікі самі расстралялі на дарозе з аэрапорта ў Данецк „КамАЗ“ з нашымі параненымі, якія адступалі з аэрапорта.


«Былі нават выпадкі згвалтаваньня мясцовых жанчын. У гэтых злачынствах асабліва вызначыліся так званыя казакі, якія былі абсалютнымі „бязьмежнікамі“ і найменш кіраванай вайсковай сілай, на якую ніколі нельга было пакласьціся, — сьцьвярджае суразмоўца. — Даходзіла да таго, што добраахвотнікаў, якія прыбываюць з Расеі, бралі ў закладнікі, абвінавачваючы ў тым, што яны шпіёны, і ўтрымлівалі ў падвалах, патрабуючы выкуп».

«Я зразумеў, што сытуацыя безнадзейная, пасьля таго, калі даведаўся, што нашы баевікі самі расстралялі на дарозе з аэрапорта ў Данецк „КамАЗ“ з нашымі параненымі, якія адступалі з аэрапорта 26 траўня 2014-га, — кажа Аляксандар. — У гэтай мясарубцы загінуў мой лепшы сябар. Я ўжо тады зразумеў, што ўсё скончана, што людзей проста падставілі, паслалі на сьмерць незразумела для чаго ».

Аляксандар Барадай

Аляксандар Барадай


У Крым у гэты ж час пастаянна прыяжджалі нейкія цёмныя асобы, «дзеці лейтэнанта Шмідта», якія патрабавалі ад ураду грошай на арганізацыю народнага паўстаньня то ў Адэсе, то ў Хэрсоне.

«Адзін пэрсанаж, які „касіў“ пад казака, папрасіў у Аксёнава $ 2000 на дапамогу Хэрсонскаму падпольлю, — распавядае Аляксандар. — Калі прэм’ер выдаў таму патрабаваную суму наяўнымі, казацкі есаул з Хэрсона адправіўся наўпрост у адзін з крымскіх санаторыяў на ўзьбярэжжы, дзе і прагуляў усё да капейкі».

«Між тым, тое, што адбывалася на Данбасе, дзе ў зоне прарасейскага кантролю зброя раздавалася ў тым ліку і наркаманам, і крымінальнікам, якія рабавалі людзей, „адціскалі“ крамы, дамы, машыны, сытуацыя для Рускага сьвету ўсё больш і больш станавілася катастрафічнай, — сьцьвярджае Аляксандар. — Рамантык Рускага сьвету Гіркін ужо не спраўляўся з анархіяй, што панавала вакол яго».

Пунктам канчатковага адліку для Наваросіі стала правядзеньне рэфэрэндуму «а ля крымскі».

Прэс-канфэрэнцыя Сяргея Аксёнава, 14 сакавіка 2014 году

Прэс-канфэрэнцыя Сяргея Аксёнава, 14 сакавіка 2014 году


Гіркін стаяў за рэфэрэндум. Яго падтрымлівалі Шайгу і Аксёнаў. Яны верылі ў ваеннае вырашэньне пытаньня Наваросіі. Вячаслаў Валодзін, першы намесьнік кіраўніка Адміністрацыі Прэзыдэнта РФ, па сьцьвярджэньні Аляксандра, быў супраць рэфэрэндуму і за здачу Данецка.

Рэфэрэндум правялі настолькі непераканаўча, што нават Крэмль з расейскім тэлебачаньнем хутка забыліся пра нібыта дасягнутыя на ім вынікі. Для таго, каб ня здаць Данецк, прыйшлося пайсьці на прамое ваеннае ўварваньне. Вынік — пагаршэньне эўрапейскіх і амэрыканскіх санкцый, абвастрэньне ваенных дзеяньняў.

«Расея згубіла магчымасьць стварыць нешта накшталт Наваросіі, калі 17 ліпеня над тэрыторыяй Данбаса, кантраляванай паўстанцамі, быў зьбіты пасажырскі „Боінг“, — заяўляе Аляксандар. — Пасьля гэтага ідэю Наваросіі можна было закрываць. Яе і закрылі, а вайну пазьней замарозілі».

Між тым у расейскім Крыме турыстычны сэзон у адсутнасьць сотняў тысяч украінскіх турыстаў ляснуўся. А карупцыя расквітнела.

Аляксандар у гэты час быў у групе, арганізаванай ва ўрадзе, каб змагацца з частымі выпадкамі кантрабанды. У гэтай сфэры адбывалася нешта неверагоднае. Штодня фуры з санкцыйнымі прадуктамі з Эўропы перасякалі Ўкраіну, заяжджалі ў Крым, а адтуль праз паромную пераправу ў Расею. Ва Ўкраіне ішла жорсткая вайна, а мафія з абодвух бакоў «кавала жалеза, пакуль гарачае».

Аляксандру, які кіраваў групай Самаабароны, удалося затрымаць два грузавікі з 10 тонамі санкцыйнага мяса з Эўропы. Прадстаўнік мафіі па тэлефоне прапанаваў яму спачатку 60 тысяч даляраў, а потым і 100 тысяч даляраў, калі яны прапусьцяць грузавікі і ня будуць у далейшым перашкаджаць іх каналу паставак. Дамовіліся аб сустрэчы. Аляксандар патэлефанаваў высокаму чыну ва ўрадзе і далажыў аб сытуацыі. Яму сказалі, што лепш прапусьціць груз і ўзяць грошы, «каб пусьціць іх на дапамогу ўцекачам». Увечары на «забітую стрэлку» з Аляксандрам з боку мафіі прыйшоў начальнік аховы таго высокага чына, зь якім Аляксандар раней гутарыў па тэлефоне.

Аляксандар зьдзелку адхіліў, паведаміў у ФСБ. Тыя затрымалі груз і кіроўцаў.

«На гэтым расьсьледаваньне скончылася, а мне прыйшлося вярнуцца ў Маскву, — сказаў на заканчэньне ён. — Рускі сьвет, пра які я марыў, якога чакалі жыхары Крыма, у які верылі добраахвотнікі, якія загінулі на Данбасе, на маіх вачах разьвеяўся ў прах».

Гутарыў Сяргей Лойка

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG