Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Наста Грышчук

Ёсьць паэты, паэткі, паэтэсы, пііты, песьняры, вершаплёты, вэрсыфікатары, графаманы. Яшчэ ёсьць мэнэстрэлі. Напрыклад, Андрэй Хадановіч.

Многія сучасныя аўтары жаляцца на неспрыяльныя ўмовы працы. Страшна падумаць, што сталася б зь імі ў Сярэднія вякі. А вось Андрэй Хадановіч, як мне здаецца, пачуваўся б у тых варунках надзвычай добра. У яго ёсьць усе таленты і ўменьні, неабходныя тагачаснаму паэту. Валоданьне музычным інструмэнтам, бо хто ж стане слухаць «голы» тэкст?.. Ёсьць. Неадольны аптымізм, бо цяжка не апусьціць рукі пасьля таго, як грубая публіка закідае гнілой гароднінай?.. Ёсьць. Востры розум, дасьціпнасьць і схільнасьць да штукарства, бо як іначай убачыць сьвятло між змроку ды згладзіць магчымы канфлікт з уплывовым сэньёрам?.. Гэтаксама ёсьць. Да ўсяго, тэрмін «мэнэстрэль» блізкі да «жанглёра», які ў Сярэднявеччы быў «зацейнікам усякага роду»: музыка, апавядальнік, пацешнік, штукар, акрабат (апошняе можна выкрасьліць).

Думаецца таксама, Хадановіч някепска дружбаваў бы з Франсуа Віёнам. Характарыстыкі творчасьці апошняга лёгка кладуцца на вершы першага, у тым ліку — з новай кнігі «Цягнік Чыкага-Токіё»: рэалізм (выкарыстоўвае побытавыя вобразы для стварэньня кантрастаў і камічнага эфэкту), нязьменная іронія, парадыйнасьць, адсутнасьць грамадзянскіх матываў — хіба жартам (але ў кожным жарце...), пры гэтым — глыбокі лірызм. У Хадановіча ён перадусім выяўляецца ва ўвазе да чалавека. Яго падарожжа па Францыі, Галяндыі, Ісьляндыі, Штатах, Гішпаніі, Японіі, Паўднёвай Карэі ды іншых няродных куточках пераўтварылася ў галерэю партрэтаў. Сярод іх галоўныя, вядома ж, жаночыя. І людзі ўсюды аднолькавыя: хочуць любові і ня хочуць верыць у сьмерць.

Малюнак Райнхарда Кляйста з кнігі «Цягнік Чыкага-Токіё». Вокладка кнігі

Малюнак Райнхарда Кляйста з кнігі «Цягнік Чыкага-Токіё». Вокладка кнігі


Між тым «Цягнік Чыкага-Токіё» нічога новага пра самога Хадановіча ня скажа. У гэтым сэнсе цягнік ідзе па даўно пракладзеных мастацкіх рэйках. Але як «падарожная кніжка» сярод іншых падобных яна ўнікальная: хоць бы тым, што ў ёй не адчуваецца дух «тутэйшасьці». Можна было б сказаць, што Андрэй Хадановіч, ня раз адмаўляючы межы і час, паўстае паэтам-касмапалітам, але самое азначэньне «касмапаліт» зьвяртае ўвагу на тое, што межы ўсё-ткі ёсьць. Тут справа ў іншым: Хадановіч іх не заўважае.

«Усё ўмоўна» — першы прыпынак. Прыпынак другі — «Make love, not war». Тут цягнік стаіць вельмі доўга, так што можна спаліць безьліч плянаў (наш «лірычны герой» і яго спадарожнікі займаюцца гэтым даволі часта). І недзе далёка-далёка, так што і ня верыцца ў яго існаваньне, ― канцавы прыпынак; між тым голас машыніста нагадвае: «Memento mori».

Праз гэта Андрэй Хадановіч упарта зьвяртае ўвагу толькі на найлепшыя праявы жыцьця, так званыя сьветлыя бакі. Так званыя — бо дзе сьвятло, там і цені, і цені паэт таксама вымалёўвае. Дзякуючы ім накіды з натуры (нярэдка аголенай) выглядаюць праўдзіва і жыцьцёва, што называецца, true story.

Аднак за гэтай жыцьцярадаснасьцю немінуча паўстае адчуваньне, што сьвет недасканалы, а часам і папросту бязглузды; разуменьне, што як бы весела ні было цяпер — на ўзьбярэжжы Сены, на матацыкле каракаскага палісмэна, у літаратурным бары недзе ў Амэрыцы — канцавы прыпынак будзе, дый ад сябе нікуды не падзенесься. І чым гучнейшы сьмех, тым вастрэйшае гэта адчуваньне.

Андрэй Хадановіч

Андрэй Хадановіч


Адкрытасьць усяму сьвету і гульні са словамі выдаюць у аўтары вялікае дзіця, літаратурнага Пітэра Пэна. Зрэшты, ня ён адзін застаецца дзіцём. Разуменьне сьвету як закрытай прасторы, у якой мусяць «прылюдняцца» і шукаць сваё шчасьце дзеці ва ўзросьце ад аднаго да ста і болей гадоў, у большай ці меншай ступені заўважнае ў многіх тэкстах. Напоўніцу ж мэтафара разгортваецца ў вершы «Музэй дзяцей» («Museo de los niños»), адным з самых глыбокіх і трагічных вершаў кнігі.

Было б цікава аднойчы пабачыць зборнік самых сумных вершаў Хадановіча. Такая кніга дала б многа большае разуменьне яго як мастака. Цікава, ці ня бачыў ён самога сябе ў радках Яцака Качмарскага:

З тых паломнікаў чвэрць
Пра тваю мараць сьмерць,
Рэшце трэба прыколаў і жартаў.
Ты ня пастыр іх душ,
Дык пакінь іх і руш
Па-за контуры мечаных картаў.


Мэдыйнасьць Андрэя Хадановіча адбіваецца на яго вершах. З аднаго боку — на іх гучаньні, так што тэксты лёгка кладуцца на музыку (да ўсяго, у зборніку маюцца пераклады песенных тэкстаў, якія адпавядаюць настрою зборніка — вясёлы сум і сумная весялосьць). Зь іншага — у імкненьні аўтара да эфэктнасьці радка, так што вершы літаральна начыненыя алюзіямі, а зьнешняе падабенства слоў робіцца нагодай для перакідваньня сэнсавых масткоў між імі. У адным выпадку сапраўды раскрываецца новы сэнс. У іншым за гульнёй нічога няма — акром аўтарскага жаданьня выклікаць усьмешку ў чытача.

Гумар Андрэя Хадановіча і майстэрства апавядальніка (перадусім у занатоўваньні парадоксаў) вельмі б прыдаліся ў малой прозе. Магчыма, герой верша «Доўгая дарога дадому» меў рацыю, даючы аўтару нахабную параду «ты толькі не пішы пра гэта верш [...] Лепш апавяданьне накатай!»?..

Разьдзелы ў кнізе сфармаваныя быццам бы па геаграфічным прынцыпе: «Музэй Сярэднявечча» — парыскае жыцьцё, «Амэрыканскі футбол» — зразумела, «Падарожжы тралейбусам трыццаць восем» — гэтаксама зразумела, «Гейзэр, які заўсёды з табой» — гарачыя ўражаньні ад халоднай Ісьляндыі. Больш стракатыя «Парк атракцыёнаў», які сягае ад Гішпаніі да Калюмбіі, і «Ехаць да мора» — збольшага паэтычная Прыбалтыка, але з раптоўным падарожжам у Грузію. Вядома ж, падзел фармальны, і створаны ён хутчэй для таго, каб не палохаць чытача вялікай колькасьцю тэкстаў. Істотна іншае: першы, «парыскі», разьдзел ― самае сапраўднае выпрабаваньне для паэтычнага таленту. Як укласьці энэргію Парыжу ў радок?.. Мастацтва вымушанае супернічаць з рэчаіснасьцю і заведама прайграе: самы кепскі футбол каля музэю Радэна аказваецца цікавейшым за найдасканалейшы твор. Другаснасьць мастацтва ў параўнаньні з жыцьцём — яшчэ адна нагода для роздуму ў Хадановіча, які мякка іранізуе з творцаў у цэлым і зь сябе ў прыватнасьці. Паэт — вечны вучань жыцьця.

«Цягнік Чыкага-Токіё» — асалода для аматараў загадак, дэшыфроўшчыкаў ад літаратуры, закладнікаў постмадэрнізму. З пазлаў іншых літаратурных твораў і з культурных знакаў розных краін Андрэй Хадановіч зьбірае сваю карцінку. Не да ночы хай будзе сказана, «Цягнік Чыкага-Токіё» — постмадэрнісцкія казкі для дарослых, у якіх выснова заўжды адна.

Жыві пакуль жывецца.

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG