Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Невядомыя капальнікі пагаспадарылі ў «віцебскіх Курапатах»


Нехта павыцягваў зь зямлі і склаў чалавечыя косткі

Нехта павыцягваў зь зямлі і склаў чалавечыя косткі

У лесе каля Хайсоў, па сьведчаньнях старажылаў, у 1930-я гады расстрэльвалі людзей. Да гэтай пары тут знаходзяць непахаваныя чалавечыя парэшткі, а таксама фрагмэнты адзеньня і абутку. Звароты грамадзян у Сьледчы камітэт, пракуратуру і міліцыю нічога не далі: чалавечыя косткі так і ляжаць раскіданымі па лесе — ці проста ў траве, ці ў вялікіх ямінах. Пазаўчора сябар КХП БНФ Ян Дзяржаўцаў заўважыў, што ямы нехта разварушыў:

У ямах — сьвежараскапаны жвір

У ямах — сьвежараскапаны жвір

«Час ад часу мы сюды прыходзім — глядзім, каб тут ніхто нічога не парушыў. І вось бачым: ямы раскапаныя, косткі падаставалі, нейкія забралі, а нейкія склалі побач. Абутак таксама нехта пераглядаў — яго склалі на краі ямы, нехта нават паліў тут вогнішча. Вядома, мы будзем пісаць заявы ў Сьледчы камітэт і ў пракуратуру, каб разьбіраліся — кто тут капае, што шукае і навошта».

Ян Дзяржаўцаў фатаграфуе факты вандалізму

Ян Дзяржаўцаў фатаграфуе факты вандалізму

Актывісты яшчэ ўвосень мінулага году зьвярталіся ў кампэтэнтныя органы, каб тут правялі дасьледаваньне. Пасьля першага звароту была заведзеная крымінальная справа, але яе неўзабаве закрылі. Пра вынікі другой заявы, якую ў Сьледчы камітэт, міліцыю і пракуратуру падавалі сёлета ўвесну, Яну Дзяржаўцаву і ягоным аднадумцам увогуле нічога не вядома. Актывістаў ня лічаць заяўнікамі па гэтай справе, бо ў Сьледчы камітэт Віцебскага раёну яе пераслалі з абласной структуры, і цяпер заяўнікамі стала вышэйшае сьледчае начальства.

Каля раскапаных ям раскіданыя фрагмэнты абутку

Каля раскапаных ям раскіданыя фрагмэнты абутку

Удалося даведацца толькі пра вынікі экспэртызы малой часткі парэшткаў, якія забралі зь лесу ў мінулым лістападзе. Экспэртыза здолела вызначыць толькі адно: гэтым парэшткам больш за 50 гадоў. А прычыну і даўніну сьмерці вызначыць нібыта немагчыма. І таму парэшткі, якія пабывалі на экспэртызе спачатку ў Віцебску, а потым у Менску, проста перададзеныя службам ЖКГ для пахаваньня.

Чалавечыя косткі прысыпаны жвірам

Чалавечыя косткі прысыпаны жвірам

Што за раскопкі адбываюцца ў лесе зараз, невядома. Побач зь ямай нехта кінуў пальчаткі, паўсюль сьвежы жвір, частка парэшткаў зьнікла, астатняе закапана ў гэтым жвіры, закапаныя і фрагмэнты адзеньня ды абутку, якія маглі б стацца аб’ектам вывучэньня экспэртаў. На думку Яна Дзяржаўцава, так могуць дзейнічаць нейкія спэцслужбы, якія хочуць зьнішчыць сьляды сталінскіх злачынстваў:

Нехта паліў тут вогнішча

Нехта паліў тут вогнішча

«Гэтыя людзі — не „чорныя капальнікі“. Косткі капальнікам без патрэбы, яны шукаюць нейкія каштоўнасьці. А тут зьнікла частка парэшткаў, выкінуты ўвесь абутак. Відаць, нешта глядзелі. І палілі вогнішча. „Чорныя капальнікі“ вогнішчаў не паляць — трошкі пакапаюць, ды ўцякаць, пакуль ніхто не заўважыў... Таму я раблю выснову, што тут працавалі нейкія спэцслужбы. Іхная мэта — забраць парэшткі, каб нельга было высьветліць, што тут за людзі загінулі, хто яны. І зьнішчыць доказы — асабістыя рэчы, кулі, патроны ды гільзы ад іх».

Што шукалі ў гэтых пальчатках?

Што шукалі ў гэтых пальчатках?

Старшыня Мазалаўскага сельсавету Леанід Дубіна яшчэ ў траўні казаў, што выкліча на раскопкі адмысловы батальён, які займаецца эксгумацыяй парэшткаў. Аднак вайскоўцы дагэтуль не прыязжалі, так што ямы з парэшткамі раскопвалі відавочна не салдаты-адмыслоўцы.

Фрагмонты абутку — і мужчынскага, і жаночага

Фрагмонты абутку — і мужчынскага, і жаночага

Чалавечыя косткі ў лесе спадар Дубіна бачыў на ўласныя вочы, і сам ж зрабіў высновы, што гэта, найхутчэй, пахаваньне мірных жыхароў. Тым ня менш, 14 траўня ў раённай газэце «Жыцьцё Прыдзьвіньня» зьявіўся артыкул пра тое, што ў гэтых мясьцінах ішлі баі падчас Вялікай Айчыннай вайны, і што работнікі Сьледчага камітэту знайшлі тут ня толькі парэшткі, але й гільзы ад зброі таго часу. Асобна акцэнтавалася, што вандалізм і «чорнае капальніцтва» ў такіх мясьцінах будзе карацца паводле заканадаўства.

Чалавечыя парэшткі ляжаць проста на сьцежцы

Чалавечыя парэшткі ляжаць проста на сьцежцы

Мясцовыя ўлады відавочна хацелі пакараць за «чорнае капальніктва» і актывістаў грамадзкай ініцыятывы «Хайсы», створанай дзеля таго, каб дамагчыся праўда пра расстрэлы ў гэтых мясьцінах. Яну Дзяржаўцаву і ягоным сябрам некалькі разоў дасылалі выклікі ў Мазалаўскі сельсавет «у сувязі з правядзеньнем раскопак». Аднак выклікі даходзілі са спазьненьнем, і трапіць да прызначанага тэрміну актывістам не ўдалося. Калі ж яны прыехалі, то сакратарка Кацярына Каралёва сказала, што «ужо позна», што «нічога не трэба». А калі актывісты выказалі жаданьне сустрэцца са старшынём, наўпрост спытала: «Вы што, усе-такі хочаце штрафу?»

Актывісты патрабуюць адказу, хто гэта зрабіў

Актывісты патрабуюць адказу, хто гэта зрабіў

На думку Яна Дзяржаўцава, на іх маглі скласьці пратаколы за правапарушэньне пасьля падзеяў 13 траўня — калі яны паказалі парэшткі старшыні сельсавету. І той наўпрост заявіў, што ў любым выпадку — хто б ні былі пахаваныя тут людзі — грошай на ўшанаванне іхнай памяці ў яго няма.

Ян Дзяржаўцаў

Ян Дзяржаўцаў

Дарэчы, спадар Дубіна бачыў, што актывісты ніякіх саматужных раскопак тут не праводзілі — косткі і чарапы з кулявымі адтулінамі ляжаць на паверхні. Таму вінаваціць іх няма падставаў, а разьбірацца, хто разварушыў пахаваньне гэтымі днямі, трэба тэрмінова, лічыць Ян Дзяржаўцаў.

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG