Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Цкуюць, як у часы Булгакава, — швэды пра кнігарню «ЛогвінаЎ»


 Генрык Бэргрэн

Генрык Бэргрэн

Швэдзкі літаратурны дэсант выказаў падтрымку незалежным беларускім пісьменьнікам і кнігавыдаўцам.

3–5 сакавіка група дакумэнталістаў з сэкцыі нон-фікшн Швэдзкага саюзу пісьменьнікаў правялі ў Менску сэрыю сэмінараў аб дакумэнтальнай і біяграфічнай літаратуры ў Швэцыі і Беларусі.

Пасьля сэмінараў Генрык Бэргрэн, Катарына Б’ярвал і Анэт Розэнгрэн у інтэрвію Радыё Свабода падзяліліся сваімі ўражаньнямі ад сустрэч зь незалежнымі беларускімі пісьменьнікамі і патлумачылі, чым для іх унікальная кнігарня «ЛогвінаЎ».

Катарына Б’ярвал і Анэт Розэнгрэн

Катарына Б’ярвал і Анэт Розэнгрэн

Швэдзкі саюз пісьменьнікаў доўгі час мае цесныя сувязі з Саюзам беларускіх пісьменьнікаў. Генрык Бэргрэн падкрэсьлівае, што для яго гэта мае асаблівае значэньне: неўзабаве выходзіць беларускамоўны пераклад скарочанай вэрсіі ягонага бэстсэлера — біяграфіі швэдзкага рэфарматара, прэм’ер-міністра Улафа Пальмэ.

Чаму мы падтрымліваем незалежны саюз? Таму што ў Швэцыі ўсе саюзы пісьменьнікаў незалежныя.

«Хоць для Швэцыі гэта дзіўна, мы ведаем, што ў Беларусі ёсьць два саюзы пісьменьнікаў — дзяржаўны і незалежны. Мы выказваем салідарнасьць з кнігарняй „ЛогвінаЎ“, дзе прадаюцца кнігі сябраў незалежнага саюзу, і ўвогуле маем цікавасьць да незалежнага літаратурнага працэсу ў Беларусі. Чаму мы падтрымліваем незалежны саюз? Таму што ў Швэцыі ўсе саюзы пісьменьнікаў незалежныя. І гэта маё глыбокае перакананьне, што пісьменьнікі павінны быць аўтаномныя ад дзяржавы, іх нельга прымушаць выказваць нейкую ляяльнасьць да дзяржавы ці да рэжыму. А сама ідэя таго, што ў Эўропе можа існаваць дзяржаўнае аб’яднаньне пісьменьнікаў, нагадвае мне савецкую сыстэму, часы цкаваньня Булгакава. Гэта ж так натуральна, што любая залежнасьць ад дзяржавы супярэчыць сутнасьці пісьменьніка, які выказвае свае ўласныя думкі і ідэі», — кажа Генрык Бэргрэн.

Сэмінар "Біяграфічная літаратура ў Швэцыі і Беларусі"

Сэмінар "Біяграфічная літаратура ў Швэцыі і Беларусі"

Дакумэнталіст узгадвае словы, якія прагучалі падчас ягонага сэмінару, пра тое, што ў 1937 годзе некалькі соцень прадстаўнікоў беларускай эліты, у тым ліку і пісьменьнікі, былі зьнішчаныя. І параўноўвае той час з днём сёньняшнім у Беларусі:

О’кей, сёньня іх тут не забіваюць. Але відавочна, што дзяржава стварае ўмовы, каб не дапусьціць незалежных пісьменьнікаў да чытача. Гэта бачна па накладах, якімі выходзяць незалежныя кнігі, і па тым, што адбываецца з кнігарняй „ЛогвінаЎ“.

«О’кей, сёньня іх тут не забіваюць. Але відавочна, што дзяржава стварае ўмовы, каб не дапусьціць незалежных пісьменьнікаў да чытача. Гэта бачна па накладах, якімі выходзяць незалежныя кнігі, і па тым, што адбываецца з кнігарняй „ЛогвінаЎ“. Гэта вельмі антыдэмакратычна. Літаратура не павінна так працаваць. Я лічу, што дзяржава мае абавязак ствараць добрыя ўмовы для літаратурнага працэсу. Гэта значыць, што трэба ўсталяваць правілы для стварэньня свабоднага і дэмакратычнага рынку кніг. Але дзяржава не павінна вырашаць, хто і што можна друкаваць, ні ў якім разе».

Катарына Б’ярвал займаецца вывучэньнем культуры спажывальніцтва і заклікае абмежаваць уплыў тэхналёгіяў на жыцьцё чалавека. Яна кажа, што каштоўнасьць кнігарні «ЛогвінаЎ» — у тым, што тут зьбіраюцца вельмі якасныя кнігі, незалежна ад таго, хто іх напісаў і дзе яны былі выдадзеныя.

«У газэце Швэдзкага саюзу пісьменьнікаў быў вялікі артыкул пра тое, што ўлады зачыняюць кнігарню „ЛогвінаЎ“. Гэта жахліва. На шчасьце, такое ніколі ня можа здарыцца ў Швэцыі. За тыя некалькі дзён, што мы правялі ў Беларусі, ужо некалькі людзей сказалі мне, што гэта самая любімая кнігарня шматлікіх беларусаў, бо тут можна знайсьці выдатныя кнігі. Я лічу важным, што тут можна купіць розныя кнігі — тыя, якія выдадзеныя незалежнымі выдавецтвамі зусім маленькімі накладамі, і тыя, якія выйшлі ў дзяржаўных выдавецтвах пры падтрымцы дзяржавы. Калі мы гаворым пра літаратуру, то тут ня могуць быць толькі апазыцыйныя ці „палітычна карэктныя“ кнігі. Тут, у кнігарні „ЛогвінаЎ“, гэта ўсё шырэй, гэта самая дэмакратычная кніжная крама, дзе рады ўсім добрым кнігам. Калі б у „Логвінаве“ была засяроджанасьць толькі на палітыцы, а не на якасьці літаратурных твораў, гэта не была б такая добрая кнігарня», — кажа Катрына.

Пісьменьніца зьвяртае ўвагу на тое, што ў Беларусі выкарыстаньне літаратарам беларускай мовы ўжо можа быць фактарам палітызацыі ягонай творчасьці і неспрыяльнага стаўленьня з боку дзяржавы:

«Я ня вельмі вялікі адмысловец па беларускай сытуацыі, але магу параўнаць вашу сытуацыю зь беларускай мовай з сытуацыяй у Турцыі, дзе пісьменьнікі, якія прынцыпова пішуць на курдзкай мове, маюць вялікія праблемы што да магчымасьці друкавацца і распаўсюджваць свае кнігі».

Кніга "Біяграфія Ўлафа Пальмэ"

Кніга "Біяграфія Ўлафа Пальмэ"

Анэт Розэнгрэн — старшыня сэкцыі нон-фікшн Швэдзкага саюзу пісьменьнікаў, займаецца пытаньнямі сацыяльнай ізаляцыі і міграцыі. Яна патлумачыла, што выбар месца сустрэчаў зь беларускімі пісьменьнікамі і аматарамі літаратуры прадыктаваны салідарнасьцю з кнігарняй «ЛогвінаЎ», якая, дарэчы, падалася швэдзкім гасьцям цалкам эўрапейскай:

«Ад самага пачатку мэта нашага візыту ня мела дачыненьня да кнігарні „ЛогвінаЎ“, бо мы плянавалі паездку вельмі даўно. Мы хацелі засьведчыць салідарнасьць з аўтарамі нон-фікшн у Беларусі. Але перад паездкай мы даведаліся пра закрыцьцё кнігарні і таму, вядома, вырашылі праводзіць свае сустрэчы тут, каб нейкім чынам спрычыніцца да салідарнасьці. Я пабачыла, якая гэта выдатная кнігарня, тут спэцыфічная атмасфэра. Але самае галоўнае — яна незалежная. Тут шмат кніг, якія нельга знайсьці ў звычайных дзяржаўных кнігарнях. Я адчуваю, што людзі, якія прыходзяць у „ЛогвінаЎ“, насамрэч любяць кнігі. Таксама гэта месца сустрэчаў. Гэта, вядома, будзе трагедыяй, калі вы страціце кнігарню „ЛогвінаЎ“».

Анэт Розэнгрэн

Анэт Розэнгрэн

На думку Анэт, закрыцьцё кнігарні «Логвінаў» выходзіць далёка за межы пытаньняў пра літаратуру і кнігавыдавецтва і закранае тэмы дэмакратыі і свабоды выказваньня:

«У вас дзяржаўная сыстэма выдаваньня кніг. Але разам з тым ёсьць невялікія прыватныя выдавецтвы, якім вельмі складана выйсьці на рынак. Такая кнігарня, як „ЛогвінаЎ“, якраз і дае незалежным выдавецтвам магчымасьць прыйсьці да чытача. Гэта адкрыты дом для ўсіх відаў кніг, якія складана знайсьці ў межах дзяржаўнай сыстэмы кнігараспаўсюду. І тут сытуацыя выходзіць па-за межы літаратуры і кнігавыдавецтва. Гэта пытаньне дэмакратыі і правоў чалавека на свабоду слова — пісаць і чытаць тое, што чалавек хоча».

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG