Лінкі ўнівэрсальнага доступу

2015 год пачаўся з прыемнай навіны для беларускамоўных спажыўцоў – запраўкі А-100 з 1 студзеня перайшлі на беларускую мову абслугоўваньня. ​

Але праз зусім кароткі час прыйшло паведамленьне зусім супрацьлеглага характару – пра тое, што прадпрымальніку зь Віцебску забаранілі разьмяшчаць на сваім тавары этыкеткі па-беларуску.

Таму ўзьнікае лягічнае пытаньне – ці абараняе закон правы беларускамоўных спажыўцоў?​

Яшчэ напрыканцы 2011 году я накіраваў у Міністэрства аховы здароўя прапановы аб тым, каб у закон «Аб абароне правоў спажыўцоў» былі ўнесеныя зьмены, паводле якіх інфармацыя пра тавары і паслугі павінна даводзіцца адразу на дзьвюх дзяржаўных мовах – беларускай і расейскай, а не на адной з моваў на выбар вытворцы. ​

Міністэрства аховы здароўя пераслала мой зварот у Міністэрства гандлю і, па невядомай мне прычыне і лёгіцы, у Міністэрства культуры. ​

Павел Латушка

Павел Латушка

І калі зь Міністэрства гандлю я адказу так і не дачакаўся, то зь Міністэрства культуры, якое ў той час узначальваў беларускамоўны і на фоне астатніх беларускіх чыноўнікаў прагрэсіўны міністар Павал Латушка, прыйшоў адказ, якога я, па шчырасьці, не чакаў.

Тадэвуш Стружэцкі, фота TIO.BY

Тадэвуш Стружэцкі, фота TIO.BY

Ад імя міністэрства мне адказаў Тадэвуш Стружэцкі, які ў той час быў намесьнікам міністра. Вось што ён паведаміў:​

«Па прапанове Міністэрства культуры складзеныя Вамі прапановы разгледжаныя Нацыянальным цэнтрам заканадаўства і прававых дасьледаваньняў Рэспублікі Беларусь. На падставе зробленага праўнага аналізу Вашых прапаноў інфармуем аб наступным.​

Прававое ўрэгуляваньне пытаньня аб давядзеньні да ведама спажыўца інфармацыі аб тавары (работах, паслугах), а таксама інфармацыі аб вытворцах (выканаўцах, прадаўцах) на дзьвюх мовах патрабуе карэкціроўкі артыкулаў 7 і 8 Закону Рэспублікі Беларусь ад 9 студзеня 2002 года «О защите прав потребителей».

Тое, што праблему прызнаў Нацыянальны цэнтар заканадаўства і праўных дасьледаваньняў, – ключавы момант, бо Цэнтар – навукова-практычная дзяржаўная ўстанова, якая забясьпечвае падрыхтоўку праектаў заканадаўчых актаў у Беларусі. Агульнае кіраваньне Цэнтрам ляжыць на Адміністрацыі прэзыдэнта Беларусі. Гэта значыць, Адміністрацыя прэзыдэнта прапанаваныя зьмены ў цэлым ухваліла, а ўсім добра вядома, што ўсё ў Беларусі вырашаецца не ў парлямэнце, а ў Адміністрацыі.​

Ад імя міністэрства Тадэвуш Стружэцкі дадаў:​

«Намі падтрымліваюцца прапанаваныя Вамі захады па замацаваньні дадатковых заканадаўчых гарантый забесьпячэньня балянсу ўжываньня дзяржаўных моваў. Акрамя таго, зьвяртаем увагу на пазыцыю Канстытуцыйнага суду Беларусі ад 4 сьнежня 2003 году № п-91/2003 «Об использовании белорусского и русского языков в сфере обслуживания, оборота банковских пластиковых карточек и в системе государственного сациального страхования».

Рашэньне Канстытуцыйнага суду, на якое спасылаецца Міністэрства культуры, падпісаў былы старшыня Канстытуцыйнага суду і былы генэральны пракурор Рыгор Васілевіч.

Рыгор Васілевіч

Рыгор Васілевіч

Агульны сэнс заключаны ў яго рэзюмуючай частцы: «Прапаноўваем разгледзець пытаньне аб унясеньні ў закон «Аб мовах» і іншыя акты заканадаўства зьменаў і дапаўненьняў, што здольныя забясьпечыць фактычную роўнасьць дзяржаўных моваў».​

Гэта значыць, рашэньні Канстытуцыйнага суду тычацца ня толькі плястыкавых картак, а ўсяго беларускага заканадаўства. Тут я цалкам салідарызуюся з Канстытуцыйным судом у яго жаданьні ўнесьці зьмены ў закон «Аб мовах». Адпаведныя зьмены былі мной распрацаваныя і дасланыя кожнаму з дэпутатаў беларускага парлямэнту. Але з папярэдніх публікацыяў вы ўжо ведаеце, што і ў Палаце прадстаўнікоў, і ў Савеце Рэспублікі іх палічылі немэтазгоднымі.

Да рэкамендацыяў Канстытуцыйнага суду ў Палаце прадстаўнікоў прыслухоўвацца не жадаюць. Калі да 1996 году Канстытуцыйны суд мог проста прызнаць закон «Аб мовах» неканстытуцыйным і прыпыніць яго дзейнасьць, пакуль у яго ня будуць унесеныя «зьмены і дапаўненьні, якія здольныя забясьпечыць фактычную роўнасьць дзяржаўных моваў», то цяпер ён можа толькі рэкамэндаваць унесьці гэтыя зьмены. Тое, што раблю я і можа рабіць кожны беларус. Такі вось бяспраўны Канстытуцыйны суд. ​

Тым ня менш нават такая маральная падтрымка з боку Канстытуцыйнага суду – каштоўная, бо гэта пазыцыя дзяржаўнай установы. Лягічным здаецца, што дзяржавабудаваньне павінна весьціся ў адным кірунку, а так выходзіць, што Канстытуцыйны суд і Адміністрацыя – за зьмены ў моўным заканадаўстве, а так званы парлямэнт – супраць. Можна нават уявіць, што ў нас ёсьць падзел уладаў.​

Напрыканцы ліста Тадэвуш Стружэцкі адзначыў і тэхнічны бок справы з унясеньнем зьменаў у заканадаўства:

«Разам з тым карэктаваньне законаў ажыцьцяўляецца на плянавай аснове. Пры гэтым праект пляну падрыхтоўкі законапраектаў на 2012 год ужо сфармаваны. Такім чынам, пытаньне аб унясеньні зьмяненьняў у закон «Аб абароне правоў спажыўцоў» або ў іншыя законы Беларусі, якімі ўрэгуляваныя адносіны, зьвязаныя з ужываньнем дзяржаўных моваў у розных галінах адносін, можа быць разгледжаны пры фармаваньні пляну падрыхтоўкі законапраектаў на 2013 год».

Як бачым, славутая беларуская «дэбюракратызацыя» вельмі добра бачная ў беларускай заканатворчасьці. Гэта вам не Ўкраіна, дзе дэпутат раніцай можа зарэгістраваць у канцылярыі законапраект, у абед той можа разглядацца ў Парлямэнце, а да вечара ўжо стаць законам. У Беларусі трэба мінімум год, каб закон дайшоў да разгляду ў Парлямэнце. Калі б ва Ўкраіне дзейнічала падобная працэдура, то і Януковіч быў бы яшчэ «законным і легітымным прэзыдэнтам», а самой Украіны, можа, наагул бы і не існавала як незалежнай дзяржавы.​

Сканчае ліст Тадэвуш Стружэцкі наступнымі словамі:​

«Па сутнасьці вышэйзгаданага намі паінфармавана Міністэрства гандлю Беларусі з прапановай разгледзець з улікам кампэтэнцыі пытаньне аб ініцыяваньні ўнясеньня адпаведных зьмяненьняў у дзейнае заканадаўства».​

На жаль, Міністэрства гандлю праігнаравала прапановы Міністэрства культуры і пазыцыю Нацыянальнага цэнтру заканадаўства і праўных дасьледаваньняў. Закон «Аб абароне правоў спажыўцоў» дагэтуль не забясьпечвае рэальнага раўнапраўя дзяржаўных моваў. Я ж, у сваю чаргу, таксама ня змог надаць ініцыятыве належнага імпульсу, бо ў той час актыўна займаўся лабіяваньнем зьменаў у закон «Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб», паводле якіх адказ на пісьмовы зварот павінен давацца на мове звароту. Тады ўдалося знайсьці агульную мову з адказным за законапраект дэпутатам Яўгенам Мельнікавым, які абяцаў, што «абавязкова будзе падтрымліваць зьмены», і закон быў прыняты ў рэдакцыі, паводле якой беларускамоўны можа атрымаць адказ па-беларуску.

Яўген Мельнікаў

Яўген Мельнікаў

На жаль, Яўген Мельнікаў ня трапіў у новы склад Палаты прадстаўнікоў, Тадэвуш Стружэцкі цяпер проста намесьнік старшыні грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі фонд культуры», а Павал Латушка зь яго прагрэсіўнымі поглядамі адпраўлены амбасадарам далей ад Беларусі – у Францыю. Ну, а Рыгор Васілевіч сёньня выкладчык БДУ і рыхтуе нарматыўную глебу для ўвядзеньня ў Беларусі пасады амбудсмэна, рашэньні якога, гледзячы па ўсім, будуць настолькі ж дзейнымі, як і рашэньні Канстытуцыйнага суду. ​

Саюзьнікаў пры пасадах не засталося, але кожны беларус можа зьвярнуцца да дэпутатаў з прапановай унесьці зьмены ў закон «Аб абароне правоў спажыўцоў». На вашым баку і Міністэрства культуры, і Канстытуцыйны суд, і Нацыянальны цэнтар заканадаўства і праўных дасьледаваньняў, якія таксама лічаць, што беларускай мовы мала ў заканадаўстве, што правы беларускамоўных спажыўцоў не абароненыя ў поўнай ступені. Спадзяюся, вы скарыстаецеся сваім правам.​

Уладзімір Шыцько, фота "Витебские вести"

Уладзімір Шыцько, фота "Витебские вести"

Дэпутат Уладзімір Шыцько, заслужаны настаўнік Беларусі, былы дырэктар Віцебскай кадэцкай вучэльні, у Палаце прадстаўнікоў – намесьнік старшыні камісіі па бюджэце і фінансах. Ён прадстаўляе Віцебскую сельскую акругу №21, паўночна-ўсходні рэгіён, які мяжуе з Расеяй і мае за герб «Пагоню».

Па-расейску ён паведаміў наступнае:

«Благодарю Вас за неравнодушие и инициативу в отношении изменений в законодательстве Беларуси в части правового урегулирования вопроса о доведении до ведома потребителей информации о товарах на двух языках.​

Сообщаю Вам, что в случае вынесения соответствующего законопроекта на рассмотрение Палаты представителей, данный проект будет мною поддержан».​

Як бачым, здаровыя ідэі беларусаў і дзяржаўных установаў знаходзяць падтрымку і сярод дэпутатаў. Паведамляйце, што адказалі дэпутаты вам, а я, у сваю чаргу, буду інфармаваць вас пра пазыцыю ў гэтым пытаньні яшчэ 109-ці дэпутатаў, якія дагэтуль не адказалі.

(Пазыцыя аўтара можа не супадаць зь меркаваньнем рэдакцыі Радыё Свабода)

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG