Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Алесь Наварыч: «Чаргінцоўскі» саюз — гэта «цітушка»


Алесь Наварыч, аўтар легендарнага «Літоўскага ваўка», які ў 2003 годзе стаў ляўрэатам спэцыяльнай прэміі прэзыдэнта, пры канцы мінулага году выйшаў з афіцыйнага саюзу пісьменьнікаў (СПБ). І стаў сябрам незалежнага саюзу.

У інтэрвію Радыё Свабода Алесь Наварыч распавядае пра тое, як яго пагрозамі прымусілі ўступіць у «праўладны» саюз пісьменьнікаў і што надышоў час прымаць важныя рашэньні.

Радыё Свабода: «Спадар Алесь, распавядзіце, калі ласка, чаму вы прынялі рашэньне выйсьці з аднаго саюзу пісьменьнікаў і перайсьці ў іншы?»

Алесь Наварыч: «Пераходу як такога фактычна не было. Як не было і першага пераходу — зь незалежнага ў праўладны саюз. Яны (кіраўніцтва СПБ. — РС) ня мелі права патрабаваць ці прасіць ад мяне перайсьці, перааформіцца ў гэты саюз. Юрыдычнага права ня мелі. Я пра гэта проста ня ведаў.

Фактычна гэта былі такія палітычныя гульні — стварэньне праўладнага саюзу. Заганялі чародамі. Бралі каго заўгодна ў гэты саюз. Паколькі я працаваў у дзяржаўнай установе, сузаснавальнікам якой быў нібыта праўладны саюз, то ўвесь час аказваўся такі ціск, як цяпер модна гаварыць — адміністрацыйны. Ледзь не пагрозы былі, што мы з вамі можам разьвітацца, калі вы нас ня будзеце падтрымліваць.

І адзінае, што ад мяне патрабавалася — гэта напісаць заяву, я гавару шчыра. Прычым адна заява — аб выхадзе зь незалежнага саюзу. І другая заява — аб уваходзе ў праўладны саюз. Карацей, так адбылося. Гэта было ўжо даўно — гадоў пяць, мабыць, калі ня больш.

Але калі я стаў нядаўна кантактаваць зь людзьмі зь незалежнага саюзу і даведаўся, што тыя ня мелі юрыдычнага права, проста, так сказаць, наехалі, кажучы бытавой мовай, то я зноў напісаў заяву аб уваходзе ў незалежны саюз».

РС: «Што сабою ўяўляе „праўладны“ саюз, якія там парадкі?»

АН: «Я ніяк ня ўдзельнічаў у жыцьці гэтага чаргінцоўскага саюзу. Не хадзіў на іхныя паседжаньні, не цікавіўся іхнымі навінамі, усё гэта абсалютна па-за маім жыцьцём было.

Ім патрэбна было імя: у холдынгу працуе Наварыч, і гэты Наварыч мусіць быць нашым сябрам. Вось яны гэтага дамагліся, а больш я іх не цікавіў. І яны мяне не цікавілі».

РС: «Яны вам не дапамагалі?»

АН: «А каму яны могуць чымсьці дапамагчы?! Я ім магу дапамагчы, а яны мне чым могуць?!

Сэнс у чым, з чаго мы зыходзім: мы зыходзім з таго, што ў савецкі час, калі дзяржава фінансавала гэты саюз, калі былі нейкі сродкі, тая ж Іслач (санаторый, які належаў Саюзу пісьменьнікаў. — РС) і гэтак далей, то ўжо ў той час быў такі нефармальны саюз „Тутэйшыя“. Яны былі супраць таго, што дзяржава — савецкая, пракамуністычная — падтрымлівала пісьменьнікаў. І калі ты нешта ўзяў у гэтай дзяржавы, тую ж пуцёвачку ў Іслач, то ты павінен адпрацаваць.

Гэта яшчэ закапанае ў тыя бальшавіцкія, трыццатыя гады, калі былі нейкія незалежніцкія пісьменьніцкія суполкі нават пралетарскага кшталту. І іх тады паразганялі і загналі ў адзін „горкаўскі“ саюз, каб кіраваць літаратурным працэсам.

Наш беларускі савецкі пісьменьніцкі саюз таксама атрымліваў ад дзяржавы нейкія сродкі і трымаў пісьменьнікаў „в узде“. Таму ў нас і не было ніякіх пісьменьнікаў-дысыдэнтаў, так я думаю.

Таму я і не чакаў і не чакаю ніякай дапамогі. Гэта мая пазыцыя. Калі нехта нечым частуе, значыць, некалі нешта папросіць».

РС: «А чаму ж вы ўсё ж пайшлі ў другі, незалежны, саюз?»

АН: «Гэта проста сымбалічна. Частка жыцьця прайшла з тым саюзам, гістарычным, які стварыўся правільна, пераўсьвядоміў сваю ролю. І палітычны працэс так адбыўся, што непраўладны саюз увесь час заставаўся (а гэта нават унікальна) незалежніцкай тэрыторыяй, якая за мову, за літаратуру, за незалежнасьць, за бацькаўшчыну.

Гэта тэрыторыя, якая супадае з маімі паглядамі на жыцьцё. А „чаргінцоўскі“ саюз — праўладны, літаратурная такая, цяперашнімі рэаліямі кажучы, „цітушка“. Вось і ўсё».

РС: «Цяпер пісьменьнікі проста „пачкамі“ выходзяць з праўладнага саюзу. Як вы можаце гэта патлумачыць?»

АН: «Само стварэньне гэтага праўладнага саюзу было штучным. Гэта была спроба расколу, каб зьнішчыць сапраўдны саюз. А калі сапраўдны саюз існуе, то навошта такі несапраўдны?

Самі пісьменьнікі, сутнасьць пісьменьніцтва ў чым: калі браць вузка, гэта праўда. А калі няпраўда, то навошта заставацца ў арганізацыі, дзе гэтая няпраўда ўзьнятая на шчыт? Неяк так. І заставацца ў арганізацыі, дзе такі застой, дзе ўсе засталіся я ня ведаю ў якім стагодзьдзі, у стане літаратурнай саўковасьці, савецкасьці (я слова „саўковасьць“ не люблю).

А час паказвае, што ўсё ж такі адбываюцца працэсы, вось на Ўкраіне, напрыклад, і трэба нешта рабіць. Гэта ўжо ня кажучы пра дзясяткі асаблівасьцяў. Людзі ж розныя. Аднаму людзі не падабаюцца, у іншага ідэі. Той бачыць, што не фінансуецца, што абяцанкі Чаргінца марныя. Шмат абставін, матываў, адназначна нельга сказаць. Цэлы веер гэтых прычын.

Хаця асноўная прычына — час ідзе, і становіцца ўсё больш і больш зразумелым, што сёньняшні палітычны стан у нашай дзяржаве — гэта застой. Так што, выбачайце, трэба неяк ратавацца, хоць бы зрабіць адзін маленькі крок — сысьці ад гэтага застою ў літаратурным арганізацыйным працэсе, то бок пайсьці ад Чаргінца. Можа, так?»

РС: «Скажыце, калі ласка, над чым вы цяпер працуеце? Чым жывяце?»

АН: «Гэта ўжо іншая справа. Пісьменьнік не павінен, а можа, і павінен займацца палітыкай. Можа, бывае такі час, што пісьменьнікі толькі палітыкай і павінны займацца. У цяперашнім часе проста дэпрэсія ідзе ў духоўным жыцьці. Калі зьнешняя палітыка ў нас прыціснутая, наступае рэгрэс, і ня ўсе могуць быць такімі барацьбітамі, унутрана моцнымі, стойкімі, натхняльнікамі іншых барацьбітоў.

Калі ўжо адказваць, чым я займаюся, то ёсьць шмат праектаў. Яны ўсе, праўда, у падвешаным стане. Займаюся рознымі сюжэтамі, спрабую што-небудзь напісаць. Як Бог дае — пішацца, як Бог не дае — ня пішацца. У дадзеным выпадку, маючы на ўвазе Бога — гэта муза, вось такая справа.

Вы павінны адчуваць, што ня ўсе пісьменьнікі могуць вас выкласьці на талерачцы, што вось я сёньня пішу тое і тое. Нібыта я прыадкрываю аўру, разрываю гэтую аўру.

Вядомы яшчэ адзін парадокс: калі некаму пачынаеш расказваць пра нейкі сюжэт, то ён ад цябе ўцякае... Калі дзеліш зь некім задумкі, то яны помсьцяць і згасаюць. Так што канкрэтна я вам не хачу нічога гаварыць...»

РС: «Ці чакаць у бліжэйшы час вашых публікацый?»

АН: «Таксама цікавае пытаньне, зьвязанае з парадоксам. Як тут растлумачыць?

Сэнс у тым, што ёсьць пэўнае кола чытачоў, якія вераць у мяне, любяць мае творы, і, канечне, я перад імі ў вялікай запазычанасьці. Я абавязкова павінен і друкавацца, і павінен абнадзейваць іх, што вось у мяне ў працэсе работы столькі твораў. Але пісьменьнік ня толькі ў канкрэтнай рэальнай сытуацыі з прамежкам часу ў тыдзень, месяц, год...

Пісьменьнік — гэта нейкая пазачасавая рэальнасьць.

Было б вельмі сьмешна, каб да Кафкі прыйшоў чытач і стаў патрабаваць ад яго: калі ты што надрукуеш? Калі вядома, што Кафка стаў сапраўдным пісьменьнікам толькі пасьля сьмерці. Кафка гэтага чытача не зразумеў бы... Ці выгнаў бы».

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG