Лінкі ўнівэрсальнага доступу

“Крытыкаваць Лукашэнку могуць толькі дывэрсанты і правакатары”


Валянцін Жданко, Менск

Ёсьць сярод нашай аўдыторыі нямала слухачоў, якія адмоўна ставяцца да дзейнасьці Радыё Свабода, цалкам ухваляюць палітыку цяперашняй улады і, тым ня менш, ледзь ня штовечар настройваюцца на нашую хвалю і пільна слухаюць праграму. Адзін з такіх слухачоў — Аляксей Плескацэвіч зь вёскі Дарава Ляхавіцкага раёну. На ягоны ліст я сёньня хачу зьвярнуць асаблівую ўвагу. Аляксей Плескацэвіч піша:

“У вас хапае сумленьня сьцьвярджаць, што народны прэзыдэнт Аляксандар Рыгоравіч Лукашэнка — дыктатар. Яго вы абвінавачваеце ва ўсіх бедах і ня хочаце ўсьвядоміць, што гэтым абвінавачваеце наш народ, які Лукашэнку выбраў. А жывем мы дакладна гэтак, як працуем. І някепска жывем. І вялікія, і малыя гарады ў нас аперазаныя “царскімі сёламі” з палацамі. З-за патоку прыватных машынаў цяжка перайсьці вуліцу. Сядзім у цяпле, вельмі нават танным. Што яшчэ патрэбна?” — задае рытарычнае пытаньне Аляксей Плескацэвіч зь вёскі Дарава Ляхавіцкага раёну.

Маю вялікі сумнеў, спадар Плескацэвіч, што гэтыя “царскія сёлы” можна лічыць паказьнікам высокага дабрабыту беларусаў. Пабудаваныя яны ў асноўным на пачатку 1990-х гадоў, калі ва ўмовах гіпэрінфляцыі намэнклятура, карыстаючыся ўладай, набрала ў дзяржавы крэдытаў (а фактычна бязвыплатных ссудаў) і за іх набудавала безгустоўных і неэканамічных гмахаў. Большасьць іх дагэтуль не даведзеныя да ладу — бясплатных крэдытаў больш няма. У многіх немагчыма жыць узімку, настолькі высокія выдаткі на ацяпленьне.

Вашае цьверджаньне пра тое, што мы, як вы пішаце, “сядзім у танным цяпле” — многія палічаць зьдзекам. Асабліва тыя, у каго тэмпэратура ў кватэрах у выніку абвешчанай дзяржавай кампаніі эканоміі энэрганосьбітаў не паднімаецца вышэй за 15 градусаў.

Ліст Аляксея Плескацэвіча даўгі, у ім шмат лаянкі і абразьлівых абвінавачаньняў, якія я, натуральна, не цытую. Але ёсьць і прапановы. Яшчэ адна цытата:

“Магазіны і рынкі ў нас заваленыя сьвіным сьвежым салам, якое намнога таньней за вараную каўбасу. Нават спэкуляцыю дазволілі, хоць і сарамліва называюць яе бізнэсам. Вы ўсё плачаце — як мала і зь вялікімі затрымкамі плацяць у калгасах. І ні слова пра тое, як выйсьці з гэтага становішча. А выйсьце ёсьць. Раз вам так кепска ў тым Менску — едзьце ў вёску. Вазьміце зямлі столькі, колькі можаце апрацаваць — рыдлёўкай, канём ці трактарам. На зямлі працуючы, багатым ня будзеш, а будзеш гарбатым. Але з голаду не памрэш. І ня трэба будзе вам станавіцца на шлях здрады і паклёпу”.

У першай палове 1990-х гадоў, калі Аляксандар Лукашэнка яшчэ толькі прыйшоў да ўлады, было вельмі шмат ахвотных узяць зямлю, стаць фэрмэрамі... Што яны атрымлівалі ад дзяржавы? Ні крэдытаў, ні тэхнікі. Зямлю — як правіла, аддаленыя няўдобіцы, пясок ці балота...

Адначасова сотні мільёнаў даляраў штогод накіроўваліся на падтрымку неэфэктыўнай калгаснай сыстэмы. Сёньня, калі калгасы на вачах распадаюцца, калі ў іх няма ні грошай, ні тэхнікі — улада ўжо гатовая раздаваць зямлю. Але час страчаны.

А тое сьвежае сьвіное сала, таннасьць якога так ўражвае вас, спадар Плескацэвіч, хутчэй за ўсё, прывезенае з Польшчы, дзе яго ў прыватнага гаспадара можна купіць удвая таньней, чым на беларускім рынку і дзе яно даўно ўжо ня ёсьць асноўным харчам польскага селяніна.

Аляксей Плескацэвіч адклікнуўся таксама на нядаўні прысуд, вынесены журналісту Віктару Івашкевічу за крытыку Аляксандра Лукашэнкі. Яшчэ адна цытата зь ліста:

“Вялікага правакатара-дывэрсанта Віктара Івашкевіча нарэшце паставілі на месца. Толькі трэба было саслаць яго не ў Баранавічы — адзін з найлепшых гарадоў Беларусі, а куды-небудзь у Слаўгарад-Прапойск, Брагін ці Хойнікі. Там ён паразумнеў бы хутчэй, чым у Баранавічах, дзе хапае такіх жа, як ён. Тут улады далі маху. Відаць, нямала перапала тым, хто адказвае ў міністэрстве за пакараньні. Толькі б тэрмін яму ня зьменшылі”, — апасаецца Аляксей Плескацэвіч зь вёскі Дарава Ляхавіцкага раёну.

Мяркуючы па вашым лісьце, спадар Плескацэвіч, вы часта й вельмі ўважліва слухаеце Беларускую Свабоду — ведаеце многія прозьвішчы, тэмы, сюжэты... Дзіўна, што пры такой нянавісьці да нас і нашай працы (словы “банда” і “дывэрсія” ў вашым лексыконе — самыя мяккія) вы, тым ня менш, ледзь ня штовечар настройваецеся на нашую хвалю. Паведамленьняў “Советской Белоруссии”, якая піша пра Лукашэнку гэтак жа, як вы ў сваім лісьце, вам чамусьці недастаткова. Думаю, вы самі ведаеце — чаму.

Дзяржава, у якой журналістаў пазбаўляюць волі за крытыку ўлады, ня мае шанцаў быць далучанай да дэмакратычнай Эўропы. І ня думаю, што большасьць людзей у Беларусі задавальняе такая пэрспэктыва і што для іх паказьнікам дабрабыту ёсьць шматок таннага сала на стале.

Некалькі лістоў пра надзённыя клопаты нашых слухачоў. Алег Жылянін зь Менску яўна не пагадзіўся б з развагамі Аляксея Плескацэвіча. Слухач так распавядае пра сваё жыцьцё:

“У мяне сям’я — жонка, дзіця трох з паловай гадоў. Чакаем яшчэ адно дзіця. У двухпакаёвай кватэры, апроч нас, жывуць яшчэ сястра зь сям’ёй і бацька — усяго восем чалавек. Думаю, вы разумееце, што гэта за ўмовы. Двойчы зьвярталіся ў выканкам, прасілі крэдыт ці хоць бы якое часовае жыльлё, інтэрнат. Ва ўсім нам адмовілі. Кажуць — няма фондаў.

Прапануюць будавацца за свой кошт. Але дзе мы можам узяць 14000–20000 даляраў? Мы людзі простыя, небагатыя. Жонка да дэкрэтнага адпачынку працавала настаўніцай у школе, я працую электрамэханікам. Будавацца за ўласны кошт немагчыма. Але і жыць так далей немагчыма. Вось і задумваесься пра свае канстытуцыйныя правы й свабоды — пра тое, як яны рэалізуюцца на практыцы”, — напісаў Алег Жылянін зь Менску.

У падобным становішчы дзясяткі тысяч маладых сем’яў. Так, Беларусь — небагатая дзяржава. Але ў яе чамусьці знаходзяцца грошы на звышдарагія амбітныя будоўлі й фэстывалі, на ўтрыманьне самай вялікай ва Ўсходняй Эўропе арміі, на шматлікія спэцслужбы... Калі б ня ўсё гэта, у беларускіх бюджэтнікаў былі б зусім іншыя заробкі, і ўласная кватэра для іх не выглядала б такой недасягальнай марай.

Cвае трывогі і ў людзей сталага веку. Пэнсіянэр Віктар Баранаў з Рагачова піша:

“Знайшліся ва ўладзе “разумнікі” — прапанавалі павялічыць у Беларусі пэнсійны ўзрост. Гэта ў дзяржаве, дзе большасьць мужчын і цяпер не дажывае да пэнсіі, дзе працоўных месцаў не хапае нават маладым, а стаўленьне да людзей паўсюль хамскае. І якую працу яны могуць прапанаваць зношаным людзям, якім за пяцьдзясят, ня кажучы ўжо пра больш сталы ўзрост?

...Людзі абураюцца: навошта будаваць столькі лядовых палацаў? Навошта мільёны даляраў на здымкі некалькіх фільмаў? Навошта будаўніцтва гіганцкай бібліятэкі, калі і ў тыя бібліятэкі, што ёсьць, людзі ня ходзяць, і няма грошай, каб іх утрымліваць?” — напісаў пэнсіянэр Віктар Баранаў з Рагачова.

Ідэя павялічыць пэнсійны ўзрост мае на мэце, спадар Баранаў, ня тое, каб працаўладкоўваць старых людзей, а найперш каб не плаціць ім з пэнсійнага фонду. Павелічэньне пэнсійнага ўзросту яшчэ на пяць гадоў ва ўмовах Беларусі азначае, што большасьць людзей да пэнсіі не дажыве. Для дзяржавы вялізная эканомія. Але відавочны і другі бок гэтай праблемы — маральны: з заробкаў усё жыцьцё прымусова рабілі адлічэньні на будучую пэнсію, якую ніколі не атрымаюць ні самі гэтыя людзі, ні іхныя нашчадкі.

Аляксей Яшуцэвіч, які адбывае пакараньне на “хіміі” ў вёсцы Першага Мая Пухавіцкага раёну піша:

“Я былы прадпрымальнік і былы кіроўца-прафэсіянал з 20-гадовым стажам. На доўгія чатыры гады мяне адарвалі ад сям’і з двума дзецьмі, зрабіўшы безь віны вінаватым. Я працаваў на грузавіку і трапіў у аварыю. У маю машыну ззаду, пры абгоне, урэзаўся легкавік, і мяне ж у гэтым абвінавацілі. У судзе не было асноўных сьведкаў і аўтаэкспэрта, а агляд аўтамабіля і ўсе высновы рабіліся завочна, без майго ўдзелу. Касацыйная скарга таксама не разглядалася.

Адпрацаваўшы два гады ў беларускіх калгасах і ня маючы парушэньняў, я, аказваецца, не магу разьлічваць на ўмоўна-датэрміновае вызваленьне, нават з улікам амністыі. І з кожным днём усё больш залажу ў даўгі...”

Пры канцы аўтар ліста Аляксей Яшуцэвіч, які напісаў са свайго месца зьняволеньня ў вёсцы Першага Мая Пухавіцкага раёну, выказвае жаданьне больш падрабязна распавесьці пра тое, як яго, як ён лічыць, “падставілі”, як судзілі й за кошт чаго жывуць так званыя “хімікі”.

Быць судзьдзём у вашай, спадар Яшуцэвіч, гісторыі цяжка. Аварыя, у якую вы трапілі, мяркуючы па ўсім, скончылася трагічна, з ахвярамі. І дзеля таго, каб у падобных сытуацыях ставіць пад сумнеў рашэньне суду, патрэбныя важкія падставы. Прычынаў для палітычнага перасьледу, як можна зразумець з вашага ліста, ва ўладаў у дачыненьні да вас не было.

А вось пра жыцьцё ў вас, на так званай “хіміі”, зь цікавасьцю даведаліся б. Тым больш, што ў падобныя ўстановы апошнім часам трапляюць ня толькі кіроўцы, якім не пашанцавала на дарозе, але і журналісты, што крытыкуюць палітыку Лукашэнкі.

На мінулым тыдні нам таксама даслалі лісты Ян Грыб, Мікалай Лясовіч і Васіль Пясецкі зь Менску, Павал Сац з Маларыты і Міхаіл Леках з Рыгі.

У гэтыя апошнія перадкалядныя дні зноў хацеў бы зьвярнуцца да вас, нашыя сталыя слухачы і аўтары, з просьбай згадаць пра найбольш адметныя, на ваш погляд, падзеі мінулага году. Падзяліцеся сваімі ўражаньнямі і ўспамінамі, паразважайце пра будучыню, распавядзіце пра самыя цікавыя выпадкі з уласнага жыцьця. Вашыя лісты прагучаць у навагодняй перадачы “Паштовая скрынка 111”.

Дзякуй усім, хто знайшоў час для ліста на Свабоду. Пішыце. Чакаем новых допісаў.
XS
SM
MD
LG