Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Навіны 19 лістапада 1999 г.


Сяргей Навумчык, Прага

Днямі ЦРУ ЗША рассакрэціла пакет дакумэнтаў, якія тычацца апошняга этапу існаваньня Савецкага Саюзу.

Прэзыдэнт СССР Міхаіл Гарбачоў атрымаў вялікую папулярнасьць у ЗША і ў Эўропе пасьля таго, як вывеў савецкія войскі з Афганістану і з краінаў Усходняй Эўропы. Але ўжо летам 1989 году Цэнтральнае Разьведвальнае Упраўленьне ЗША выказвала сумненьні ў палітычнай будучыні савецкага лідэра.

"Магчымасьці, што Гарбачоў пераадолее доўгатэрміновыя дылемы, шмат якія ім самім і створаныя, у лепшым выпадку, няпэўныя," – адзначалася ў справаздачы, падрыхтаванай для прэзыдэнта Буша і іншых палітычных лідэраў ЗША цэнтрам аналізу Савецкага Саюзу ЦРУ.

У прыватнасьці, сьцьвярджалася, што гарбачоўская праграма рэформаў палягае на "сумнеўных тэзісах і нерэальных меркаваньнях".

Гэты аналіз – частка 400-старонкавага архіву, які быў рассакрэчаны ў чацьвер. Дакумэнты ахопліваюць тры апошнія гады халоднай вайны, прыблізна зь лістападу 1988 і па 1991 год, калі Савецкі Саюз афіцыйна спыніў сваё існаваньне.

Дакумэнты, якія ахоплівалі папярэдні пэрыяд "халоднай вайны", былі рассакрэчаныя раней.

Новыя расскакрэчаныя дакумэнты выяўляюць глыбокія разыходжаньні ў ацэнках службы разьведкі, асабліва ў дачыненьні да Гарбачова. Так, насуперак іншым, аптымістычным прагнозам, намесьнік дырэктара ЦРУ Джон Гэлдэрсан у лістападзе 1989 года ўказваў на "істотную верагоднасьць" таго, што Гарбачоў будзе "страчваць кантроль над падзеямі".

Як вядома, напрыканцы лютага 1991 году Гарбачоў прыехаў ў Беларусь, наведаў чарнобыльскую зону і выступіў у Вярхоўным Савеце. Цэнтральнай падзеяй быў выступ Гарбачова ў Акадэміі Навук Беларусі, перад асобамі, якіх сабраў ЦК КПБ. Менавіта ў той прамове Гарбачоў зьнішчальна скрытыкаваў рэфармісцкую групу народных дэпутатаў СССР, дэмакратычныя нацыянальныя рухі ў рэспубліках і, фактычна, заявіў пра вяртаньне да марксісцка-ленінскіх догмаў. Тая прамова істотна падарвала аўтарытэт Гарбачова ў дэмакратычным асяродзьдзі тагачаснага СССР. І вось што ўжо праз два месяцы, 25 красавіка 1991 года, паведамлялася ў справаздачы ЦРУ, адмыслова падрыхтаванай для Рады Нацыянальнай Бясьпекі пры Белым Доме (цытую): "У выніку ягоных палітычных манэўраў і палітычных няўдачаў, ўплыў Гарбачова імкнецца да нулявой адзнакі"(канец цытаты).

Дакумэнты сьведчаць, што аналітыкі ЦРУ надавалі шмат увагі верагоднасьці посьпеху "антыгарбачоўскага" перавароту ў Маскве. Гарбачоў, аднак, перажыў пераварот у жніўні 1991-га, хаця ягоная ўлада зьмяншалася, у той час як Ельцын, як прэзыдэнт Расеі, набіраў сілу. 25 сьнежня 1991 году над Крамлём сьцяг Савецкага Саюзу быў заменены на расейскі сьцяг.

Дакумэнты сьведчаць і пра тое, што ЦРУ прагназавала пагаршэньне стану савецкай эканомікі і у сувязі з гэтым – рост сацыяльнай напружанасьці. Так, у лістападзе 1990 году аналітыкі не разьлічвалі на завяршэньне ўнутранага крызісу ў Савецкаім Саюзе ў бліжэйшай будучыні, а наадварот, прагназавалі ягонае паглыбленьне ў наступным годзе".

Аднак, тыя ж самыя дакумэнты выяўляюць і недаацэнку амэрыканскімі аналітыкамі тэмпаў зьменаў, якія адбываліся ў Савецкім Саюзе. Напрыклад, у чэрвені 91 году сьцьвярджалася, што Савецкі Саюз, магчыма, распадзецца на працягу пяці гадоў. Насамрэч, гэта адбылося ўжо праз шэсьць месяцаў.

"Сілы, якія вызваліліся ў выніку краху савецкай сыстэмы, паралізавалі ейнае апірышча – савецкую армію, і нішто ня можа спыніць гэты працэс", – адзначаецца ў апошняй справаздачы, над якой стаіць грыф "абсалютна сакрэтна".

XS
SM
MD
LG