Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Галасы стагодзьдзя - Мінулы век у памяці сучасьнікаў


Камісар думае, што я вельмі добры хлопец, вельмі пранямецкі. Ён запрапанаваў мне паехаць у Нямеччыну, каб паглядзець, што там робіцца. Я ўхапіўся за гэтую ідэю – хацеў паглядзець, што робіцца з тымі, хто паехаў дабраахвотна на працу. Я згадзіўся паехаць у Прусію. Ён кажа: “Тут ты вольны, ад Кёнігсбергу можаш ехаць куды хочаш”.

У першую чаргу паехаў туды, дзе быў маленькі лягер, дзе я працаваў на фарме, і была дзяўчына прыгожая там, між іншым. Хацеў паглядзець, але яна ўжо замуж выйшла, дзіця было, дык ужо запозна. З гэтым кончана.

Я паехаў на захад Нямеччыны і пайшоў у лягеры. Што я там убачыў? Жыды насілі нашытую зьвязду, а нашыя “Ost”. Яны былі лічаныя горш як скаціны. Яда была страшэнная, праца была 14 гадзінаў і больш у дзень, і я быў страшэнна ўзбураны, бо як іх мабілізавалі туды, казалі, што будзем з вас новыя кадры рабіць – мэханікаў, сьлесароў… Такія надзеі былі.

І як я вярнуўся дадому, першая рэч – у сэмінарыю, дзе былі мае кадры. Сэмінарыя – гэта ўвесь раён будзе знаць, яны з усіх раёнаў былі. Гэта быў уікэнд. Сказаў: “Ідзіце на вёскі, і каб ніхто, абсалютна ніхто не ішоў на работу ў Нямеччыну дабраахвотнікамі, а калі каго будуць змушаць – уцякайце. Каб не было вас там”.

Гэты мамэнт камісару дайшоў да вушэй. І за пару дзён я атрымаў паперку, маўляў, вы больш ня ёсьць работнікам, усе прывілеі, якія вы мелі, адбіраюцца, зброю я ня мог насіць тады. Лічыў, што мяне скора арыштуюць.

Але як я быў у Нямеччыне, я купіў “Майн кампф”. Я ня мог яе купіць, дастаць на тэрыторыях акупацыйных. “Майн кампф” я прычытаў, і тады было выразна – канец, мы – гэта ёсьць гной для нямецкай культуры, яны палітычна не разьвяжуць праблемы беларускай, значыць, трэба рабіць нейкую акцыю.

Барыс Рагуля

XS
SM
MD
LG