Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Дзёньнік пісьменьніка: кніжкі сярод ксёнжак


1.

Апынуўшыся ў Варшаве, праглядаеш доўгі сьпіс культурных падзеяў. Любімы калісьці Lady Pank выступае ў «салі кангрэсовай» — гэта ў сталінскім Палацы культуры. Зьм. Вайцюшкевіч тым часам — у маладзёвым клюбе «Склад бутэлек», гэта за Віслай, на Празе.

У каралеўскім замку — прэзэнтацыя Беларускага гістарычнага таварыства: у рамках ХХІ кірмашу гістарычных кніг. Што ж, на гэтым і спынімся.

Кірмаш — быццам вялізная труба зь людзкім вульлем. Даўжэзны хол-калідор з высокай скляпеністай стольлю. Абапал дзясяткі выдавецтваў прапануюць свой тавар. Адчуваеш сябе амаль як на чыгуначным вакзале. Як рухацца скрозь такую гамэрню?! Збочваеш налева і — нечакана — Павал Мажэйка пры стэндзе «Гарадзенскай бібліятэкі». Далей выданьні часопісу Arche і цяперашні рэдактар Алесь Пашкевіч. За чатырма сталамі прадстаўляюцца дзесяць недзяржаўных выдавецтваў зь Беларусі! «Першы салён беларускай кнігі» ў рамках польскага кірмашу. Кніжкі сярод мора ксёнжак.

2.

У залі за сьцяною — беларуская сустрэча. Гутарка шырэйшая, зусім не пра БГТ. Алег Латышонак, яго прадстаўнік, апавядае, адкуль пайшла назва Беларусь. Слухаць яго заўсёды цікава, ніякай «вады». Абвестка: ахвотныя могуць карыстацца навушнікамі, у залі ажыцьцяўляецца пераклад на польскую і на беларускую мовы.

Па якіх сьцежках пайшла гістарычная проза Караткевіча? Хто працуе паводле ягоных лякалаў, а хто шукае сваёй дзялкі? Пра гэта — дасьледчыца літаратуры Натальля Русецкая, якая выкладае ў Інстытуце славянскай філялёгіі Люблінскага унівэрсытэту. Яна заканчвае зьвесткамі аб нядаўняй публікацыі польскага перакладу рамана «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», які зрабіла Малгажата Бухалік.

3.

Колькі і чаго друкуецца ў Польшчы? Слухаеш быццам усходнюю казку зь перасычаным зьместам. Выдавецкі рынак суседзяў для нас якісьці Эвэрэст, недасягальная вяршыня. Летась выйшла 31500 кніг. Большая частка — 25000 трапілі ў кнігарні. (Калісьці ў ПНР самай лепшай была лічба 10000 назваў за год). Аднак самая вялікая сетка кнігарняў Empik, якая існуе ў Польшчы, сёньня «бароніцца» ад кніг. Няцяжка ўявіць чаму: ці магчыма разьмясьціць у адной кнігарні 25000 тытулаў?

Што датычыць астатніх леташніх выданьняў, якіх 6500, гэта паэзія, прыватныя ўспаміны, аўтары раздаюць іх сябрам і знаёмым, не разьлічваючы, што змогуць прадаць. У Польшчы ёсьць тыя, хто зарабляе на кнігах, і хто на іх траціць, кажуць выдаўцы.

А што робіцца цяпер на беларускай выдавецкай кухні? Аб «цернях» гаварыў Віктар Хурсік: нават пра «вялікую айчынную» небясьпечна друкаваць, калі разыходзяцца зьмест і ацэнкі з «генэральнай лініяй»... За тры гады лічба выдадзеных у Беларусі кніг зьменшылася на дзьве тысячы — да адзінаццаці тысяч летась. Але арытмэтыка прыблізная: вядома, што мноства літаратуры друкуецца для расейскага рынку, і колькасьць уласна беларускіх кніг займае ў агульнай лічбе менш за дзесяць адсоткаў. Тым часам як польская кніга разьлічаная пераважна на ўнутраны рынак: з 38 мільёнаў жыхароў чытаюць, па розных зьвестках, ад трыццаці да сарака адсоткаў. «Белкніга» мае 103 кнігарні, у сталіцы 17, а ў 1993-м было 47! Усяго па Беларусі колькасьць кнігарняў скарацілася ў шэсьць (!) разоў. У маёй Горадні на прамэнаднай вуліцы былі раней тры кнігарні, засталася адна. Даўжыня вуліцы паўкілямэтру. У Варшаве на пяцьсот мэтраў, дзе вуліца Кракаўскае прадмесьце пераходзіць у Новы сьвет, іх сёньня шэсьць ці сем.

5.

Кніжны кірмаш у каралеўскім замку — гэта тысячы тамоў. Уражаньне: палякі надрукавалі мноства кніг па кожнай больш-менш значнай падзеі ў сваёй гісторыі, і ня толькі сваёй. Перагледзець усё немагчыма.

Распродаж. Што ўзяць? Таміну пра 17 верасьня 1939? Успаміны дачкі пакаранага сьмерцю ўдзельніка замаху на Гітлера? Анэкдоты часоў сярэднявечча з усяе Эўропы? Вазьму лепей перакладную біяграфію жонкі Джойса Норы. Цагліна ўсяго за дзесяць злотых: усё аб тым, як сам пісьменьнік працаваў над сваім вялізным нечытабэльным раманам.

Галоўны рэдактар Arche Алесь Пашкевіч

Галоўны рэдактар Arche Алесь Пашкевіч


Эльжбета Смулкова на сустрэчы, прысьвечанай беларускаму кнігадруку

Эльжбета Смулкова на сустрэчы, прысьвечанай беларускаму кнігадруку


Перакладчык Чэслаў Сэнюх

Перакладчык Чэслаў Сэнюх

XS
SM
MD
LG