Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Такія прафсаюзы памруць, і ніхто помніка не паставіць»


Аляксандар Сасноў

Аляксандар Сасноў

Якой павінна быць роля прафсаюзаў у пераходных эканоміках, такой, як беларуская? Чаму большасьць беларусаў успрымае сёньня прафсаюзы не як грамадзкае аб’яднаньне, а як дзяржаўную структуры? Ці могуць прафсаюзы стаць перашкодай на шляху рынкавых рэформаў?

На гэтыя пытаньні адказвае незалежны сацыёляг, былы міністар працы Аляксандар Сасноў

Цыганкоў: У сацыяльна арыентаваных эўрапейскіх краінах роля прафсаюзаў — гэта адстойваць правы працоўных, сачыць за выкананьнем працоўнага заканадаўства і нават быць палітычнай падпоркай левым сілам. Наколькі роля прафсаюзаў у сёньняшняй Беларусі хоць неяк адпавядае гэтым задачам?

Сасноў: Па-першае, варта нагадаць, што сёньняшняя вага эўрапейскіх прафсаюзаў — гэта здабытак шматгадовай барацьбы працоўных за свае працы.

Што тычыцца беларускіх савецкіх прафсаюзаў, то яны не былі ўласна прафсаюзамі. Гэта была такая дзяржаўная структура, інстытуцыя, якая была ўбудаваная ў дзяржаўны мэханізм і выконвала адпаведную ролю. Памятаеце, усе паперы падпісвалі дырэктар, прафсаюз і парткам.

Цыганкоў: А чаму вы ўзгадалі савецкія прафсаюзы? Вы маеце на ўвазе, што сёньняшняя Фэдэрацыя прафсаюзаў Беларусі недалёка адышла ад сваіх савецкіх папярэднікаў?

Сасноў: Менавіта гэта я і меў на ўвазе. Сёньня ФПБ — гэта мэханізм, які працуе як дзяржаўная інстытуцыя. Нават паводле сацыялягічных апытаньнях, людзі не разумеюць, што прафсаюзы — гэта грамадзкае аб’яднаньне. Бо сёньня Фэдэрацыя прафсаюзаў выконвае тое, што ім загадае «адзіны палітык краіны»

Цыганкоў: У краінах, якія зьведаюць эканамічныя трансфармацыі, маюць патрэбу ў рэзкіх эканамічных рэформах, традыцыйная, эўрапейская роля прафсаюзаў можа стаць пэўным тормазам. Натуральна, што падчас рэформаў працы працоўных могуць уціскацца. Калі б беларускае кіраўніцтва вымушанае было пачаць больш радыкальныя эканамічныя пераўтварэньні, ці маглі б цяперашнія прафсаюзы стаць тормазам?

Сасноў: Прафсаюзы для гэтага і існуюць, каб не даваць так, каб, можа быць, нейкі зацяты рэфарматар хацеў бы. Гэта нармальна, і гэта трэба ўлічваць. Але ж для гэтага прафсаюзы мусяць быць самастойнымі, а не выконваць тое, што ім загадвае ўлада.

Натуральна, у Беларусі ёсьць незалежныя прафсаюзы, свабодныя, якія дзейнічаюць самастойна і рэальна абараняюць правы працоўных. Але за тое іх і ціснуць, ім не даюць працаваць. Таму яны нязначныя па колькасьці і сваіх магчымасьцях.

Цыганкоў: Нават калі ў у Беларусі адбыліся нейкія істотныя палітычныя перамены — ці гатова беларускае грамадзтва хутка адаптавацца да той ролі, якую мусяць выконваць прафсаюзы? Ці яно яшчэ доўга будзе ўспрымаць іх як дадатак да адміністрацыі?

Сасноў: Гэта залежыць ад саміх прафсаюзаў. Калі яны будуць выконваць тую ролю, якую ім сёньня адводзіць дзяржава — дык памруць, і ніхто помнік не паставіць.

Калі ж яны стануць прафсаюзамі эўрапейскага ўзору, гэта іншая справа. Так, яны замінаюць, але на тое і існуюць трохбаковыя рады з дзяржавы, прафсаюзаў і прадпрымальнікаў. У Беларусі таксама існуе такая рада, але там дамінуе дзяржава, гэтая рада толькі для праформы.
  • 16x9 Image

    Віталь Цыганкоў

    Віталь Цыганкоў скончыў факультэт журналістыкі БДУ. Адзін з двух заснавальнікаў першага недзяржаўнага агенцтва навінаў БелаПАН. Працаваў ў газэтах «Звязда», быў карэспандэнтам у Беларусі расейскай «Независимой газеты», Associated Рress, аглядальнікам у газэце «Свабода».  На беларускай Свабодзе ад 1994 году. Карэспандэнт расейскай Свабоды ў Беларусі.
     

XS
SM
MD
LG