Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Дваццаць гадоў таму дзяржаўныя газэты БССР паслухмяна надрукавалі загад маскоўскіх путчыстаў. Мая таксама. А ў гатовым нумары газэты "Свабода" ў апошні момант здолелі зьмясьціць карыкатуру пачвары ў фуражцы з рашучым подпісам "Ніякай падтрымкі хунце!". Ігар Гермянчук вельмі гэтым ганарыўся, я быў тады ў Менску, аддрукаваны наклад толькі што прывезьлі. Сёньня беларуская энцыкляпэдыя ўзгадвае пра "Свабоду" сьціснуўшы зубы, са страху ня кажучы нават, хто быў яе рэдактарам.


Замест хлеба — порах


СССР быў аграмаднай фабрыкай сьмерці
Наша абласная газэта, мая былая, выйшла сёньня зь дзіўным анонсам "Міт пра пустыя паліцы ў СССР". Але ж я па-ранейшаму памятаю гэтыя паліцы! Ня варта лічыць сваіх чытачоў "недапечанымі": большасьць іх менавіта з СССР, упэўнены. Я разумею, зрэшты, пасыл аўтара: паліцы ажно прагіналіся б, каб не безадказны чалавек па прозьвішчы Гарбачоў… Часткова згодны: іх можна было перапоўніць савецкай прадукцыяй — атамнымі бомбамі і субмарынамі, танкамі, даражэзнымі зьнішчальнікамі, супрацьпяхотнымі мінамі і гэтак далей. А таксама, вядома, касьмічнымі спадарожнікамі і станцыямі.

СССР быў аграмаднай фабрыкай сьмерці. Згодны: можна гандляваць порахам, а потым купляць хлеб і масла. Але ў Палітбюро перастала гэта атрымлівацца, мабыць. Яно дыхавічна ўдзельнічала ў гонцы ўзбраеньняў, зрабіўшы гэта мэтай жыцьця, афганская "прыгода" зрабілася поўнамаштабнай зацяжной вайной. Хай бы газэта пацікавілася — колькі мільёнаў баксаў кожны дзень каштаваў савецкаму народу "інтэрнацыянальны доўг", лічбы больш-менш даступныя сёньня.


Дэфіцыт свабоды

Кафка — той сапраўды зрабіўся быльлю, можна сказаць. У асобна ўзятай, зразумела, рэспубліцы

Мая першая кніжка мела назву "Янычары". Калі я ўзяў яе ў рукі, калі пагартаў, адчуў пэўную расчараванасьць. Патлумачу: на той момант — вясна 1993-га — яе зьмест здаўся ўчорашнім, састарэлым. Не, апавяданьні напісаныя "на поўны атрамант", але яны былі адбіткам хваляваньняў, страхаў, нэрвовасьці чалавека ў памежнай сытуацыі — пераможа, умоўна кажучы, хунта ці не? Нагадаю: за вакном ужо стаяў 1993 год, калі дыхалася непараўнальна лягчэй, калі над выканкамамі луналі бел-чырвона-белыя сьцягі. Што ж, падумалася мне тады пасьля натуральных ваганьняў: лепей дэмакратычнае паветра і ненадзённасьць тваёй сьвежай кніжкі, чымсьці вяртаньне ў мінулы час, пра які змрочна жартавалі — "Мы рождены, чтоб Кафку сделать былью!".

У першым маім апавяданьні зь "Янычараў" — эпіграф з Эліяса Канэці, там гаворыцца пра Вялікі кітайскі мур, які збудавалі, каб церазь яго нельга было пералезьці. Два героі заціснутыя ў роднай краіне, зь якой ня вымкнуцца, бо яе трымае ў руках генэрал. Другое — "Аблога" — пачыналася: "Рэжым працягла і пакутна канаў. І таму яго жыцьцядзейнасьць нагадвала рух сапсаванага гадзіньніка, які вісеў на сьцяне ў хатнім кабінэце рэпартэра…" Далей: "А неўзабаве людзей пачалі хапаць па кватэрах, бо ўжыць войска супраць народу магчыма толькі ў тым выпадку, калі ён выйшаў на пляцы. Інакш досыць бывае і страху". Ну, і гэтак далей.

Аб’ём маёй першай кніжкі быў абмежаваны, таму частка апавяданьняў, дзе пра небясьпеку, пра хісткасьць існаваньня ў краіне, дзе няма свабоды, трапіла толькі ў наступную, празь сем гадоў, калі час зноўку зьмяніўся. Напрыклад, гэта "апавяданьні пішучай машынкі". Дваццаць год назад напісана: "У краіне рабілася ўсё напружаней. Па вуліцах гораду ўжо разьяжджалі бэтээры… Друкаваць няможна было, бо пачуюць, а гэта — немінучы арышт. Друкаванага слова баяліся. Аднак галава ўсё працавала. Аднойчы сказаўшы, хацелася гаварыць праўду. Гэта як хвароба".

Становішча пісьменьніка: моўчкі цешыць самалюбства, што, аднак, не спудлаваў?.. Кафка — той сапраўды зрабіўся быльлю, можна сказаць. У асобна ўзятай, зразумела, рэспубліцы.
  • 16x9 Image

    Сяргей Астраўцоў

    Нарадзіўся 11 красавіка 1959 г. у Менску. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў і Беларускага пэн-цэнтру, выдаў сем кніг прозы і публіцыстыкі.

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG