Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Шкляная дурында ад Аляксандра Рыгоравіча для Эміра Кустурыцы


Пасьля выказваньняў Далі Грыбаўскайце наконт пажаданасьці перамогі Лукашэнкі на выбарах, канечне, усе палітычна занепакоеныя блогеры будуць актыўна абмяркоўваць гэты «нож у сьпіну беларускай дэмакратыі». Яшчэ да тых выказваньняў і зь іншай нагоды mikalaj_achyzha зьмясьціў допіс пад загалоўкам: «Эўропа шэпча: "Чао..."». Пра тое, што ў Эўразьвязе гатовыя «няхай сабе і не з распасьцёртымі абдымкамі, прыняць "апошняга дыктатара"». Ідэя «эўрапейскай здрады» лунала ў паветры, таму выказваньні спадарыні Грыбаўскайце нельга назваць такімі ўжо нечаканымі. Аднак што азначае падтрымка нічым, у прынцыпе, не выбітнага палітыка, прэзыдэнта краіны другога, калі не трэцяга эшалёну, у параўнаньні з падтрымкай мастака з сусьветным імем? Гаворка пра Эміра Кустурыцу, які 9 лістапада гасьцяваў у Менску і адвесіў кіраўніку Беларусі кораб камплімэнтаў.

Ня тое каб гэта было нечаканасьцю. Прынамсі, у той момант, калі стала вядома пра хуткі візыт Кустурыцы ў Менск, падчас якога ён сустрэнецца з «прадстаўнікамі ўлады», я ўжо здагадаўся, што ён тым ці іншым чынам будзе агітаваць за вечна-элегантнага пераможцу ўсіх прэзыдэнцкіх выбараў. Бо ягоныя сымпатыі да ізгояў сусьветнай палітыкі шырока вядомыя (хаця які цяпер Лукашэнка «ізгой», улічваючы ўскосную і прамую падтрымку рэспэктабэльных эўрапейскіх палітыкаў?), як і сантымэнты ў адносінах да «славянскага братэрства». А ўладам грэх было не скарыстацца выпадкам.

Тым ня менш, нечаканасьць.

Немагчыма ўявіць сабе Лукашэнку, які глядзіць фільмы Кустурыцы. Памятаю, як мы паглядзелі разам з маім старэйшым сынам ад першага шлюбу «Час цыганоў» («Dom za vešanje»). Паглядзелі на адным дыханьні, хаця ён ідзе пяць гадзінаў, яму вельмі спадабалася. Дзелімся зь ім уражаньнямі, ён іранічна заўважае: «А баба Ніна сказала б: "Гаўно нейкае!"». Баба Ніна - гэта ягоная бабуля па матчынай лініі. Гараджанка ў першым пакаленьні, чалавек зь бясхітраснымі і па-сялянску кансэрватыўнымі густамі. Мне здаецца, тое самае сказаў бы і Лукашэнка. Фільмы Кустурыцы не высакалобыя і мудрагелістыя, але, што называецца, «не для ўсіх».

«Там ходзяць на галовах, зьяжджаюць у вечнасьць на асьліцы, якая шукае самагубства ад непадзеленага каханьня, там птушка Сьвятога Духу спускаецца зь нябёсаў беласьнежнай індычкай ці гусаком, там гіпнозам набліжаюць перамогу сусьветнай рэвалюцыі і вэлюм памерлай нявесты прыкідваецца сомам у сьвітальным Дунаі»
, - пісаў калісьці czerniec.

А яшчэ нюхаюць какаін з чыгуначных рэек, лётаюць па небе ў ложку, выцягваюць цьвікі неабдымнымі ягадзіцамі, хаваюць, абкладваючы лёдам, памерлых дзядоў на гарышчы, каб не перашкодзілі вясельлю, якія потым ажываюць і г.д., і да т.п. Усё ідзе кулём, усе шумяць, дудзяць у дудкі, п'юць, страляюць, ляцяць пух і пёры, гойсаюць туды-сюды хатнія жывёлы. Фільмы эксцэнтрычныя да бесшабашнасьці і вінэгрэтныя да мешаніны. Чалавеку, які звык да лінейнага сюжэту і жанравай аднастайнасьці, а ў мяне няма сумневаў, што Аляксандр Рыгоравіч менавіта з такіх людзей, нягледзячы на ўласьцівую яму самому эксцэнтрычнасьць, яны пададуцца «вар'яцкімі». Пагатоў, у фільмах Кустурыцы часьцей за ўсё вельмі брудны і бязладны антураж, што Лукашэнку, вядомаму змагару за чысьціню і парадак, таксама наўрад ці спадабалася б.

Адпаведна, немагчыма ўявіць Кустурыцу ў Беларускім саюзе кінэматаграфістаў, наогул - у афіцыйным беларускім кантэксьце. «Мне спадабалася, як ён сядзеў насупраць яго ў крэсьле», - піша vinah пра сустрэчу рэжысэра і прэзыдэнта. - «Вялікі, расхрыстаны, як мядзьведзь, у гэтым патрапаным пінжаку, замытай маечцы і карава напаўзашпіленай кашулі, такі велізарны казачны панк». Калі б Кустурыца меў няшчасьце нарадзіцца ў Беларусі і ўступіць у Беларускі саюз кінэматаграфістаў, ён бы так не сядзеў на прыёме ў прэзыдэнта. А значыць, ня змог бы быць Кустурыцам.

І ўсё-ткі яны сышліся. (Адзінае тлумачэньне гэтаму, якое прыходзіць мне на розум - тут не абышлося бяз зводніцтва Уга Чавэса, зь якім водзіць сяброўства сэрбскі рэжысэр.) Больш за тое, прэзыдэнт узнагародзіў Кустурыцу спэцпрызам і запрасіў яго здымаць у Беларусі кіно.

«Дарэчы, ён мог бы зьняць пра Лукашэнку выдатны фільм»
, - гэта ізноў vinah. - «Вось як пра Марадону. Пачатак - Лукашэнка грае на баяне "Чорные вочы". Потым - сцэна пра хакей якая-небудзь вельмі яркая... Наогул, добры быў бы фільм, я б яго глядзела, напэўна, з асалодай».

Кустурыца сапраўды мог бы зрабіць неацэнную паслугу Беларусі, зьняўшы тут фільм. Не пра Лукашэнку - ён казаў на прэс-канфэрэнцыі ў Менску, што ня будзе гэтага рабіць - проста на беларускім матэрыяле. Лепшай рэклямы не прыдумаеш. На жаль, гэта наўрад ці магчыма. Фармулюючы ўласныя пажаданьні да гіпатэтычнага фільму, які будзе здымаць Кустурыца ў Беларусі, прэзыдэнт сказаў: «Калі вы захочаце зьняць што-небудзь саліднае...». Чым, на мой погляд, выдаў сябе з галавой. Імаверна, яго пазнаёмілі з творчасьцю Кустурыцы і ён сказаў, ці падумаў: «Гаўно нейкае», у сэнсе - несалідна. Яму патрэбны не Кустурыца, а штатны, ідэалягічна і стылістычна вытрыманы рэжысэр «Беларусьфільму» з сусьветным імем. Гэтак не атрымаецца. Таму дарэмна Кустурыцу далі авансам прыз «за захаваньне і разьвіцьцё традыцыяў духоўнасьці ў кінамастацтве» - не па каню хамут.



(Пры стварэньні дэматыватара, зьмешчанага ў суполцы by_demotivators, выкарыстаны кадр зь фільму «Чорная котка, белы кот»)

Рэжысэр, які на прэс-канфэрэнцыі таксама прамаўляў гэтае слова - «духоўнасьць», за адзін дзень, вядома, ня мог зразумець, што тут гэта казённы, выпусташаны панятак зь лексыкону ведамства агітацыі і прапаганды. У якасьці ўзорнага прыкладу такой «духоўнасьці» можна прывесьці артыкул галоўнага рэдактара газэты «Жыцьцё Палесься», выдатніка друку Ларысы Чорнай, працытаваны блогерам sai17 у суполцы by_trash:

«Іду па горадзе і заўважаю: будынкі прыгажэюць на вачах, вакол – чысьціня і парадак, сьпяшаюцца да завадзкіх прахадных мае землякі... І ўсплываюць у памяці словы Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Рыгоравіча Лукашэнкі, сказаныя ім падчас працоўнага візыту ў наш рэгіён у жніўні 2010 году: "Мазырскі раён сёньня – гэта раён эўрапейскага ўзроўня". Цешся, сэрца, ганарыся, душа: гэта пра нашу з вамі зямлю, дарагія мае землякі, казаў кіраўнік дзяржавы – пра Мазырскі раён! Пра той самы край, дзе мы жывём і працуем. Пра маленькую радзіму нашую.

...

Стваральная хада яго – і ў строгіх, вывераных радках статыстыкі: усё выразьней яна, усё званчэй у рытме напружаных працоўных будняў нашых прадпрыемстваў – нарошчваюцца тэмпы, павялічваюцца аб'ёмы вытворчасьці, расьце рэнтабэльнасьць, а гэта – добрая прыкмета. Значыць, мы рухаемся наперад, значыць, будзем жыць яшчэ лепш, багацей і годней. Ці ня гэта ёсьць таксама простая і запатрабаваная радасьць зямнога быцьця? Наша агульная з вамі, дарагія мае землякі! А ўспомнім "Дажынкі-2010": з рук Прэзыдэнта некалькі разоў атрымлівалі прадстаўнікі нашай дэлегацыі высокія пераможныя ўзнагароды за дасягненьні ў разьвіцьці сельскай гаспадаркі, а гэта – добрая прыкмета: значыць, паспрабуем узятую вышыню і далей утрымліваць! Каб стол беларускі быў стравамі поўны – заслужылі!»

Адным словам, «буяе рыс пад промнямі тэзаў па аграрным пытаньні» (цытата з часопісу «Карэя»)! У Кустурыцы дакладна ня хопіць таленту, каб перакласьці гэта на мову кінамастацтва. А калі атрымаецца, усё роўна ніхто не паверыць, што тое зрабіў Кустурыца, і будуць сьмяяцца.

Можна парадавацца за Аляксандра Рыгоравіча, што ён не абмежаваўся падтрымкай пыльных палітычных чучалаў кшталту Зюганава і Квачкова, пашырыў свае гарызонты і падумаў пра тое, каб «асучасьніцца» і спадабацца «адукаванай клясе». Ды толькі апраставалосіўся з гэтай сваёй «духоўнасьцю» і наогул... Яшчэ раз працытую блогерку vinah , бо яна напісала найлепшы тэкст пра прыезд Кустурыцы:

«Я глядзела навіны па тэлевізары з абавязковымі крыкамі: "Апакаліпсіс! Апакаліпсіс! Лукашэнка ўручае Кустурыцу нейкую шкляную дурынду!" На сцэне Акадэміі Мастацтваў на століку стаяла такая самая шкляная дурында, толькі графін.

- Кустурыца можа пераблытаць, узяць графін і сказаць – дзякуй вялікі! – узрадаваўся Антон.

- Я прыдумала загаловак для артыкула пра сустрэчу Кустурыцы з прэзыдэнтам. – раптам зразумела я ў прыступе нейкага апраметнага натхненьня. – ГЭТУЮ ГАЎНАЦЁРКУ ПАДАРЫЎ АЛЯКСАНДР РЫГОРАВІЧ».


Вельмі трапна схопленая сутнасьць усёй сытуацыі. Рыгоравіч зь нейкай недарэчнай «дурындай», Кустурыца ў прастрацыі... Два пажылыя, стомленыя акторы, пік чыёй славы ўжо мінуў, іграюць у танным другарадным спэктаклі кожны нешта сваё, звыклае, не асабліва зважаючы на партнэра: адзін, што перад ім вельмі далёкі ад мастацтва і нейкіх там ідэалаў беспрынцыповы палітык-хітраван, які спрабуе падлашчыцца да замежнага госьця, каб хоць тушкай, хоць пудзілам улезьці ў эўрапейскі бамонд, ці, прынамсі, падкупіць варожа настроенага беларускага інтэлектуала, другі - што перад ім хай ладна патрапаны, але ўсё-ткі геній, якога не запражэш і не паставіш на службу, ня мае ён ніякай патрэбы ў прэзыдэнтах, а зьвязваецца зь імі па дурасьці. Вядома ж, гэтая багема, яна такая неразборлівая ў сувязях...

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG