Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Сакратар ЦВК: "Апазыцыя павінна быць у выбарчых камісіях"


Сакратар Цэнтральнай выбарчай камісіі Мікалай Лазавік адказаў на пытаньні Радыё Свабода пра зьмены ў выбарчым заканадаўстве, датэрміновае галасаваньне і правы назіральнікаў.

Глод: Заканадаўства, паводле якога пройдуць гэтыя выбары кіраўніка дзяржавы, некалькі адрозьніваецца ад часоў выбараў 2006 года. Аднак многія экспэрты лічаць, што гэтыя зьмены недастатковыя і касмэтычныя. Ці пагаджаецеся Вы з такой думкай?

Лазавік: Я не сказаў бы, што экспэрты лічаць зьмяненьні ў выбарчым заканадаўстве касмэтычнымі. Наадварот, Вэнэцыянская камісія станоўча ацаніла іх. Другая справа, што прадстаўнікі апазыцыі лічаць іх касмэтычнымі. Дык на тое яна і апазыцыя, каб крытыкаваць. На самой справе зьмяненьні ў заканадаўстве вельмі значныя. Яны прайшлі ўжо добрую праверку на мясцовых выбарах у 2010 годзе. Практыка паказала, што гэтыя нормы дазволілі палітычным партыям і грамадзкім аб'яднаньням больш актыўна ўдзельнічаць ва ўсіх працэдурах выбарчага працэсу. Напрыклад, новая норма заканадаўства патрабуе, каб прадстаўнікоў палітычных партый і грамадзкіх аб'яднаньняў у складзе выбарчых камісій было ня менш за траціну ад агульнага складу.

На выбарах у мясцовыя саветы ў 2010 годзе амаль усе палітычныя партыі накіравалі сваіх прадстаўнікоў у склад выбарчых камісій. А на папярэдніх выбарах у фармаваньні камісій удзельнічалі толькі 9 з 15 палітычных партый. Другі прыклад: у 2010 годзе прадстаўнікі палітычных партый і грамадзкіх аб'яднаньняў склалі 35% ад складу тэрытарыяльных камісій, амаль 50% ад складу акруговых і 40 працэнтаў ад складу ўчастковых выбарчых камісій. А на папярэдніх выбарах, калі гэтая норма ня дзейнічала, у тэрытарыяльных камісіях іх было ў сем разоў менш - 7,5%, у акруговых менш удвая - 25,3%, і ва ўчастковых камісіях менш у чатыры разы - 10,7%.

Глод: Але ж статыстыка сьведчыць пра тое, што ў камісіі бралі пераважна прадстаўнікоў праўладных партыяў і грамадзкіх арганізацыяў, а не апазыцыйных .

Лазавік: Гэта ж як і ў грамадзтве - нейкую партыю больш паважаюць, нейкую менш паважаюць. Ды ў самой апазыцыі паміж сабой ладу ніякага няма. Ня могуць разабрацца, хто зь іх больш апазыцыйны і прагрэсіўны. Магу сказаць адно -- заканадаўства не прадугледжвае квоты для апазыцыі. Але я упэўнены, што апазыцыя павінна быць у выбарчых камісіях, і думаю, што яна там будзе.

Глод: Ці тыя правілы, якія дзейнічалі падчас мясцовых выбараў - я маю на ўвазе фармаваньне камісіяў - ці будуць яны распаўсюджвацца на прэзыдэнцкія выбары?

Лазавік: Гэта ўжо норма Выбарчага кодэксу, і мы нікуды ня дзенемся і арганізатары выбарчай кампаніі на месцах ад гэтага нікуды ня змогуць адыйсьці. Яны павінны забясьпечыць, каб ва ўсіх выбарчых камісіях - і ў тэрытарыяльных, і ва ўчастковых - прадстаўнікоў палітычных партый і грамадзкіх аб'яднаньняў было ня менш, чым трэць. І гэта будзе выконвацца.

Глод: Як вы ставіцеся да сытуацыі, якая склалася вакол кандыдата ў прэзыдэнты Ўладзіміра Някляева, які пэўны час пражываў за межамі Беларусі? Што пра гэта гаворыцца ў заканадаўстве?

Лазавік: Пытаньне рэгістрацыі Някляева пакуль у парадку дня Цэнтарвыбаркаму не стаіць. Пакуль да нас яшчэ не паступілі дакумэнты. Але калі такое пытаньне паўстане, вырашаць яго будзе няпроста.
Пытаньне рэгістрацыі Някляева пакуль у парадку дня ЦВК не стаіць.
Уладзімір Някляеў быў у эміграцыі, у свой час заяўляў аб жаданьні застацца за мяжой і доўгі час на самой справе жыў і працаваў у Польшчы і Фінляндыі. Некаторыя палітыкі лічаць, што гэтае пытаньне можа быць вырашана як у свой час вырашалі пытаньне па рэгістрацыі Зянона Пазьняка. Сытуацыя падобная, але, я лічу, не аднолькавая. На той час – у 2006 годзе – калі стаяла пытаньне па рэгістрацыі Зянона Пазьняка, ён кіраваў партыяй, якая дзейнічала на тэрыторыі Беларусі. Гэта значыць, што ён працаваў у Беларусі. У Някляева некалькі другія абставіны. Прыйдзе час – будзем разьбірацца. Калі мы ня зможам сваімі сіламі разабрацца, тады, як і ў 2006 годзе, будзем зьвяртацца, магчыма, у Канстытуцыйны суд, ён, можа, нам падкажа, як больш правільна зь юрыдычнага гледзішча прыняць рашэньне.

Глод: Як будзе арганізавана назіраньне за выбарамі? Якія правы будуць мець назіральнікі ад АБСЭ, СНД, унутраныя назіральнікі? Ці будуць яны мець права назіраць за падлікам галасоў, чаго патрабуюць многія арганізацыі назіральнікаў?

Лазавік: Назіральнікамі за выбарамі маюць права быць дэпутаты парлямэнту, мясцовых саветаў, члены Савету Рэспублікі, давераныя асобы кандыдатаў у прэзыдэнты, а таксама прадстаўнікі палітычных партыяў, грамадзкіх аб'яднаньняў, працоўных калектываў і грамадзян. Ну і асобнай катэгорыяй ідуць замежныя назіральнікі. Сам кандыдат у прэзыдэнты мае права ня быць назіральнікам, а прысутнічаць на ўчастку пры падліку галасоў.

Адзначу, што працэдура накіраваньня і акрэдытацыі назіральнікаў стала больш лібэральнай.
Назіральнік павінен мець магчымасьць непасрэдна назіраць за працэсам падліку галасоў.
Палітычныя партыі і грамадзкія аб'яднаньні могуць накіроўваць у якасьці назіральнікаў ня толькі сваіх членаў, але і прадстаўнікоў. Права ў палітычных партыяў і грамадзкіх аб'яднаньняў такое будзе нават калі ў іх няма ніжэйстаячых арганізацыйных структур. Вельмі важным зьяўляецца і тое, што назіральнік можа прыступіць да выкананьня сваіх функцый адразу пасьля прадстаўленьня ў камісію дакумэнтаў аб накіраваньні яго на паседжаньне камісіі або на ўчастак на галасаваньне. На папярэдніх выбарах патрэбна было прадставіць дакумэнты загадзя, за дзень да паседжаньня камісіі ці дня галасаваньня. Ну і калі раней назіральнік мог выказаць свае заўвагі старшыні камісіі – а як ён адрэагуе, гэта невядома – то цяпер ён паводле закону мае права складаць акт аб парушэньні заканадаўства. Акт – гэта ўжо дакумэнт, які камісія павінна разгледзець і прыняць па ім адпаведнае рашэньне.

Лічу, што назіральнік – як замежны, так і ўнутраны – павінен мець магчымасьць ня толькі прысутнічаць на ўчастку для галасаваньня, але і непасрэдна назіраць за працэсам падліку галасоў. На гэта мы будзем нацэльваць усіх арганізатараў выбараў і ўсе камісіі – тэрытарыяльныя і ўчастковыя.

Глод: У нас існуе сыстэма датэрміновага галасаваньня, якая выклікае нараканьні з боку мноства грамадзянаў. Ці зьменіцца яна прынцыпова сёлета?

Лазавік: Працэдура папярэдняга галасаваньня ёсьць ня толькі ў нас. Амаль для ўсіх краін сьвету, дзе ўдзел у выбарах свабодны, неабавязковы, перад арганізатарамі выбараў стаіць праблема няяўкі выбарцаў на выбарчыя ўчасткі. Вырашаюць гэту праблему па-рознаму. Найбольш распаўсюджаным спосабам зьяўляецца датэрміновае галасаваньне, яно даволі шырока распаўсюджанае ў Эўропе і другіх краінах сьвету.

Мой пункт гледжаньня такі: практыку датэрміновага галасаваньня трэба выкарыстоўваць і распаўсюджваць перш за ўсё ў гарадах, дзе вялікая колькасьць мабільных выбаршчыкаў, якія ў дзень выбараў могуць зьехаць з гораду. Тут патрэбна і ня толькі даць грамадзянам права прагаласаваць датэрмінова, але і стварыць умовы для гэтага. Я і не лічу за грэх, калі якісьці кіраўнік зможа арганізаваць падвоз выбаршчыкаў да выбарчага ўчастку на аўтобусе ці адкарэктуе графік работы ўстановы ці вучобы. Гэта – ня ціск на выбаршчыкаў, а стварэньне ўмоваў для таго, каб яны маглі рэалізаваць сваё выбарчае права і права прагаласаваць датэрмінова.

А вось у сельскіх населеных пунктах, дзе, як правіла, людзі прывязаны да гаспадаркі, нячаста выяжджаюць за межы сваіх сельсаветаў, арганізацыйныя меры па датэрміновым галасаваньні павінны быць мінімальнымі.
Датэрміновае галасаваньне ня трэба фарсіраваць.
Хай людзі ў дзень выбараў прыйдуць на выбарчы ўчастак – ня трэба там датэрміновае галасаваньне – і хай у іх там будзе сьвята, хай для іх там арганізуюць канцэрт самадзейнасьці, выязны буфэт – гэта не пярэчыць выбарчаму заканадаўству. Не патрэбна ў сельскай мясцовасьці фарсіраваць гэты працэс. І я думаю, што гэтае пытаньне мы ўжо абмяркоўвалі з арганізатарамі выбараў – мы склікалі нараду начальнікаў арганізацыйна-кадравых упраўленьняў аблвыканкамаў і гораду Менску і выказалі такую думку, што датэрміновае галасаваньне ня трэба фарсіраваць.

Глод: Колькі кандыдатаў у прэзыдэнты, на вашу думку, здолее сабраць 100 тысяч подпісаў выбарцаў, і ці хопіць сёлета аднаго туру на вызначэньне пераможцы?

Лазавік: Як адзін з кіраўнікоў ЦВК я не хацеў рабіць якіясьці прагнозы. Тым ня менш, калі ўжо пытаньне зададзена так, з практыкі папярэдніх выбараў магу адзначыць: сабраць 100 тысяч подпісаў – справа нялёгкая. Патрэбна мець дзейсную каманду, добрую падтрымку ў грамадзтве. На практыцы ў нас выходзіла так, што на выбарах у 2001 годзе неабходную колькасьць подпісаў сабралі чатыры кандыдаты, праўда, адзін зь іх ­ Домаш – потым зьняў сваю кандыдатуру, і ў 2006 годзе таксама чатыры кандыдаты змаглі сабраць неабходную колькасьць подпісаў. У 2006 годзе з пункту гледжаньня аб'яднаньня адзінага фронту апазыцыі ў іх справа выглядала намнога лепш. Сёньня там разброд і нейкія ваганьні, але калі і далей вось такія будуць дзеяньні, то колькасьць сабраных подпісаў можа быць і меншая.

Наконт колькасьці тураў адзначу адно: па выніках маніторынгу, які праводзілі розныя сацыялягічныя службы, яўны лідэр – дзейны прэзыдэнт, усе астатнія разам узятыя не выходзяць за межы статыстычнай хібнасьці. І пра гэта гавораць ня толькі афіцыйныя сацыёлягі, але і, наколькі я знаёміўся з дасьледаваньнямі інстытуту Алега Манаева – у яго такія самыя высновы.
XS
SM
MD
LG