Лінкі ўнівэрсальнага доступу

“Лукашэнка падпісаўшы, але Грыбаўскайце ніяк не даецца”


Куцкуны. Ашмянскі раён. Уявіце такую сумную карціну. Халодная паўцёмная хата. Старая мэбля, зь якой даўно не прыбіралі пыл. Каля печы сядзіць старая і намагаецца непаслухмянымі рукамі распаліць агонь. У хаце працуе радыёкропка, з раніцы да вечара. Гэта адзіная забаўка. Бо тэлевізар пры пэнсіі ў 240 тысяч ня купіш. Старая сядзіць каля печы і чакае сьмерці. Узгадваючы самыя лепшыя часы свайго жыцьця. Маладосьць за палякамі.


Вера: “Свая была зямля, гаспадарка. Сям’я ў хаце была. Добра было. Рабіць весела было. А цяпер сядзі, як слуп. Дык вось такія работы. Хоць было цяжэй жыць на сваёй зямлі. Мы белага хлеба ў вочы ня бачылі. Толькі на Каляды і на Вялікдзень. А цяперака еж кожны дзень, што хочаш”.

Карэспандэнт: “А на Каляды было весела?”

Вера: “Ну канечне. Крулі хадзілі. Такія сталыя хадзілі хлопцы. Не цяперашні маладняк. Хоць, можа, тужэй было жыць, але было весела. А цяпер большай часткай старыя адзінокія. Ну што гэта за жыцьцё? І сьмерці няма, і сам жа ж без пары ў зямлю не палезеш”.

Ад вёскі Куцкуны да літоўскай мяжы — рукой падаць. Гэтая маленечкая вёска — адно са шматлікіх паселішчаў, адкуль моладзь за савецкім часам падавалася ў горад. Горадам тут ва ўсе часы лічылася Вільня. Бо ва ўсе часы паміж літоўскай сталіцай і беларускай вёскай не было мяжы. Але пасьля распаду Саюзу гэтая праблема становіцца для жыхароў памежжа ўсё вастрэйшай. Перашкоды найноўшага часу ў выглядзе шасьцідзесяціэўравых візаў пасьля ўступленьня Літвы ў Шэнген сталі для беларускіх пэнсіянэраў непераадольнымі. Старая Марыя стаіць на халоднай вуліцы ў чаканьні аўталаўкі. Яе сястра і пляменьнікі жывуць у Вільні.

Карэспандэнт: “А вы перапісваецеся, перазвоньваецеся?”

Марыя:
“Анічога”.

Карэспандэнт: “Нічога? Проста згубілася сувязь, і усё?”

Марыя: “Вось калі сястра прыедзе ў год раз, прыедзе зь Вільні. Бо яна на пэнсіі. А так ніхто не прыяжджае. Бо віза дарагая. Яны і ня едуць цяпер”.

Карэспандэнт: “А многа засталося людзей у Куцкунах?”

Марыя: “Мала людзей”.

Карэспандэнт: “Пагаварыць ёсьць з кім?”

Марыя: “Летам сядаем на гэтай лаўцы, зьбіраемся. Пра ўсё гаворым. Бядуем. Што сьмерць хутка, паміраць трэба будзе. І ня хочацца, і што зробіш. Трэба паміраць”.

Дазнаўшыся, што я журналіст, Марыя загадала запаветнае жаданьне. Быццам я чараўнік.

Марыя: “Журналіст? Як бы так зрабіць, каб Літва адкрыла мяжу?”

Карэспандэнт: “Каб я мог, я б адкрыў”.

Марыя: “Лукашэнка, казалі, падпісаўшы. Але гэная літвінка ня хоча. Гэная ніяк не даецца”.

Карэспандэнт: “А як вам літвінка, Грыбаўскайце?”

Марыя: “А хто яе ведае. Бачыла па тэлевізары, але не магу зразумець. Хай бы мяжу адкрыла. Не даецца. У іх там таксама тупік...”

Тупік са спрошчаным рэжымам перасячэньня мяжы для гэтых людзей мог вырашыцца ў верасьні, падчас візыту Лукашэнкі ў Літву. Але дамова так і не была падпісаная. І, баюся, вінаватая тут зусім не “літвінка”.

Мая наступная суразмоўца, Яніна, рухавая, гумарная кабетка зь літоўскім прозьвішчам Кейда. У яе сваё тлумачэньне закупоранай мяжы. У яе хаце тэлевізар ёсьць.

Яніна:
“Не адкрыюць. Бо з Польшчы вязуць наркотыкі. Каб яны прапалі. Бо з-за гэтых наркотыкаў межы не адкрываюць. Хоць візу каб не рабіць. Гэтую пошліну мы б заплацілі. Але Лукашэнка казаў — 60 эўра. Дык гэта ж 240 тысяч! Дык гэта ж трэба ўсю пэнсію аддаць! Адна сястра памерла, я не паехала. Няма візы”.

Карэспандэнт: “А што радуе ў жыцьці?”

Яніна: “А што радуе? Кладзесься, здаецца, здаровы. А ўстаў — галава кружыцца. Пааджывалася ўсё. Каб мы сядзелі ў бюры якім, пісалі ці што. А так — сярпок, матычка. Торф на цэлую зіму капалі, карчы выдзіралі. Яшчэ ў поле не хацелі. Стаіш цэлы дзень у полі, вецер. Ну, гаравалі, цяпер можна жыць. Ня п’ем, можна жыць. Што тут скажаш”.

Галоўная радасьць у жыцьці — кіно па тэлевізары. На старасьці веку нашыя бабулі сталі надзвычай прасунутыя ў галіне сучаснай маралі.

Яніна: “Я вайны не люблю. Я не люблю гэнага баевіка. Мне б любоў даўнейшую”.

Карэспандэнт: “Сэрыялы”.

Яніна: “Так. Маладосьць успомніш. Што мне гэты баявік? Я не люблю глядзець. Пра любоў, як любяцца, на сьвет паглядзець. Цяпер жа ж ня так любяцца. Цяпер жа пазнаёміліся і сьпяць. На што гэтае вясельле? Да вясельля раней хто гэта так любіўся, хто гэтак спаў? А цяпер любоўю займаюцца, і ўсё. А можа, і добра? Ну што боты? Трэба ж прымераць. А не падыходзяць — так і гэта. Трэба ж знаць. Папраўдзе, можа, і добра. Цяпер жа большасьць цяжарныя ідуць. Ну і добра. А то потым бяда — дзяцей няма. У мяне бяда, што шмат было дзяцей. Завярнуўся муж і пайшоў. Чатыры сыны мела. Завярнуўся і пайшоў да другой”,

Так. Яніна Кейда адна паставіла на ногі чатырох сыноў. На пачэсным месцы вісіць чорна-белы няякасны фатаздымак маладога салдата. Гэта апошні прыжыцьцёвы здымак яе старэйшага сына. Які не вярнуўся з савецкага войска вясной 1991 году. Пра такую сьмерць я пачуў упершыню.

Карэспандэнт: “А як ён загінуў? Яго забілі?”

Яніна: “Ён служыў у Чэхаславаччыне. Тады выводзілі войскі на Ўкраіну. Але яны нешта на самалёты грузілі. І аблучыліся. Дык там усе пааблучаліся. Там поўная бальніца. Быў ён у паветраных, пры самалётах там, ці што. 16-га траўня памёр. 22-га прывезьлі. 24-га хавалі. Старшыня і ваенком. Тут і стралялі. Я не хацела гэтай... Дык і аркестар...”

Карэспандэнт: “А ў вас ёсьць крыўда на савецкую армію, якая адняла сына?”

Яніна: “Ну што я буду гаварыць? Там уся бальніца жоўтая. Я ж езьдзіла да яго ў бальніцу. У Маскву езьдзіла”.

Карэспандэнт: “І там многа такіх...”

Яніна: “Многа пад апраменьваньне патрапіла. Ён яшчэ пісьмо пісаў. “Мама, ня бойся, мяне ў санаторый адправяць. А не, дык рашуся на апэрацыю. Не хачу ў маладым веку гніць”. Прывезьлі харошага. Як жывы. Ну што я буду жаліцца? Што яны мне зробяць? Далі дарогу дармовую. Сьвятло дармовае, газ дармовы...”

Спадарыні Ядзьвізе хутка будзе 90 гадоў. Але яна захоўвае і цудоўную форму, і выдатны настрой. Яе радня падалася пасьля вайны на былыя нямецкія землі, што адышлі да Польшчы. Усе яе дзеці жывуць у Вільні. Але сама Ядзьвіга нікуды зьяжджаць не зьбіралася і не зьбіраецца.

Карэспандэнт: “А многа зьехала тады людзей?”

Ядзьвіга: “Ой, ехалі хто куды. Усе вёскі ехалі. Пасьля моладзь нашая ў Вільню. Што тут? 50 кілямэтраў. Мае ўсе чацьвёра дзяцей усе ў Вільні. Езьдзілі”.

Карэспандэнт: “А яны пасьля пісалі што-небудзь? Радня з Польшчы”.

Ядзьвіга: “Канечне. Адразу было добра. Я ж езьдзіла, можа, дзесяць разоў. У Польшчу, як была маладая. І яны да нас па пяць-шэсьць душ прыяжджалі”.

Карэспандэнт: “А вы не шкадуеце, што вы ня зьехалі?”

Ядзьвіга: “Я — не. Паеду да сястры. Вялікія падвалы гэтыя, склепы. А мне здаецца, што там адны немцы. Кажа: “Ідзі туды”. “Не пайду! Там немцы сядзяць”. Мая сястра была на нямецкіх тэрыторыях. Дык яна кажа: “Я сама баялася. Мне лепей свая радзіма. Беларусь. Край свой”. Сын кажа: “Я ў Вільні... Мне найлепей, каб прыйшлося не за літоўцаў, а за Беларусь”. Мілы куток — там, дзе рэзаны пупок. І мая сястра хоча, каб у сваім краю паехаць і памярці. Так. Жыцьцё праходзіць...”
XS
SM
MD
LG