Лінкі ўнівэрсальнага доступу

“Праз страх і прыніжэньне загублена душа...”


Валянцін Жданко

Валянцін Жданко

Новая перадача сэрыі “Паштовая скрынка 111”. Эфір 3 лютага 2010 году

Празь некалькі дзён, 7-га лютага, ва Ўкраіне адбудзецца другі тур прэзыдэнцкіх выбараў. У бюлетэнях, якія атрымаюць украінскія грамадзяне, — два добра вядомыя імёны: Віктар Януковіч і Юлія Цімашэнка. Першы ў выніку галасаваньня 17 студзеня набраў 35 працэнтаў галасоў; другая — на 10 працэнтаў меней.

Слухачы “Свабоды” актыўна абмяркоўваюць прэзыдэнцкую кампанію ва Ўкраіне, параўноўваюць яе з тым, як звычайна праводзяцца такія выбары ў Беларусі. З аднаго зь лістоў на гэтую тэму і пачну сёньняшнюю размову.

Наш даўні сябар Васіль Валошка з Радашкавічаў Маладэчанскага раёну лічыць, што паводле ступені дэмакратычнасьці і свабоды выбары ва Ўкраіне і ў Беларусі — непараўнальныя. Слухач піша:

“Украінцы паказалі ўзор для любой дэмакратычнай краіны — як трэба праводзіць выбары. Гвалтам на галасаваньне людзей ніхто не цягнуў. За каго галасаваць — улада не падказвала і не загадвала. На радыё і тэлебачаньні ўсім далі магчымасьць выказаць сваю пазыцыю. А як шмат у працэсе галасаваньня значаць празрыстыя скрыні для бюлетэняў! Адразу ж бачна, калі нехта падкіне хаця б некалькі бюлетэняў. Што цікава: Украіну ў нас у афіцыйных мэдыях часта называюць беднай, нестабільнай, там нібыта пануюць бардак і хаос. Дык вось у гэтай “беднай” хапіла сродкаў, каб купіць такія скрыні, а ў нашай “квітнеючай” на гэта грошай няма. Будзем карыстацца старымі фанэрнымі скрынямі, зь якіх розным махлярам зручна здымаць дно ў любы момант...

Ва Ўкраіне свабодна працавалі сацыёлягі на выхадзе з выбарчых участкаў, вынікі экзыт-полаў аб’ектыўна паказвалі, за каго галасуюць людзі. А ў нас усё гэта — пад забаронай.

Дык куды ідзем мы са сваім так званым “парадкам”? І куды ідзе Ўкраіна? А вядома ж, што галоўная заваёва дэмакратыі — гэта вольныя справядлівыя выбары.

Увогуле, лічу, што галоўнае для чалавека — гэта свабода. Праўда, многія ў нас мяркуюць, што галоўнае — карыта. Калі так, то сапраўды — у нас замес быдлячага корму крыху гусьцейшы. Але за кошт чаго? Калі б нам Расея прадавала нафту і газ па такіх жа высокіх цэнах, як Украіне — што было б?

Тое, што чалавек бедны — ня самае страшнае. Будзе працаваць — і заўтра ў яго зьявяцца грошы. А вось калі праз страх і прыніжэньне загублена душа, калі яна стала жабрачкай — гэта куды страшней. Яе зьмяніць, перарабіць немагчыма”
.

Сучасныя празрыстыя скрыні для бюлетэняў, пра якія вы, спадар Васіль, пішаце ў сваім лісьце, беларускай уладзе маглі б увогуле нічога не каштаваць. Разнастайныя інстытуцыі АБСЭ, Эўразьвязу ды іншых заходніх структураў, якія зацікаўленыя ў дэмакратызацыі Беларусі, гатовыя дапамагчы ня толькі скрынямі — сучаснымі сыстэмамі падліку галасоў, дасьведчанымі экспэртамі ў галіне выбарчага заканадаўства, кансультантамі і многім іншым. Ад беларускай улады патрабуецца толькі адно: гатоўнасьць да зьменаў, згода на тое, каб беларускае грамадзтва праводзіла выбары паводле тых жа стандартаў, што і эўрапейскія краіны.

Наш даўні слухач і аўтар Алесь Марціновіч з Баранавічаў адгукнуўся на нядаўні беларуска-расейскі нафтавы канфлікт, завершаны на мінулым тыдні падпісаньнем пагадненьня, якое ставіць Беларусь у складаную фінансавую сытуацыю. Спадар Марціновіч у сваім лісьце на “Свабоду” піша:

“Гэтая чарговая нафтавая валтузьня нагадала мне канфлікт лета 1993-га году, калі прэзыдэнцтвам Лукашэнкі яшчэ і ня пахла. Памятаеце, тады Масква даслала ў Менск тры вагоны наяўных расейскіх рублёў, якія праз два дні... вывела з абароту.

Мараль тут такая: калі ж нарэшце гэтыя 10 мільёнаў чалавек на чале зь іхным лідэрам усур’ёз пакрыўдзяцца на Маскву і пойдуць па праўду жыцьця ў Эўразьвяз, НАТО, Шэнген — усьлед за сваімі заходнімі суседзямі?

Дык жа ня пойдуць. І справа тут ня толькі ў тым, што беларусы прывыклі моўчкі глытаць крыўды. Яны — людзі не Эўразьвязу, а вялікага Рускага сьвету. І ўсе скандалы з Масквой на тэму нафты і газу ня будуць весьці да таго, каб Беларусь выбрала шлях Балтыі ці Чэхіі. Так, даючы Лукашэнку танную нафту і дазваляючы яму спэкуляваць нафтапрадуктамі ў Эўразьвязе, Масква падтрымлівае так званае “менскае самадзяржаўе”. Але гэтым яна і дапамагае беларускаму насельніцтву. Інакш як бы жыла краіна з тэхналягічна адсталай савецкай прамысловасьцю?

Недзе глыбінна беларускае насельніцтва адчувае сваю непазьбежную асуджанасьць заўсёды заставацца пры Расеі. Таму малазразумелыя амбіцыі і спадзяваньні таго ж Мілінкевіча. А верхавыя скандалы Менску і Масквы, насуперак чаканьням сяго-таго, вядуць толькі да ўзмацненьня апалітычнасьці, абыякавасьці беларускага абываталя”
.

Ваша, спадар Алесь, сьцьвярджэньне пра тое, што беларускае грамадзтва нібыта адчувае “непазьбежную асуджанасьць заўсёды заставацца пры Расеі”, гучыць спрэчна. Вядома, грамадзкая сьвядомасьць не мяняецца за месяц ці за год. Але яна і не застаецца застылай дзесяцігодзьдзямі. Сацыёлягі сьведчаць: калі б сёньня адбыўся рэфэрэндум пра аб’яднаньне з Расеяй, большасьць беларусаў, хутчэй за ўсё, выказалася б супраць. На пачатку і ў сярэдзіне 90-х гадоў настроі, якія панавалі ў грамадзтве, былі зусім іншымі.

Аўтар наступнага ліста — Алесь Цадко з Маладэчна — згадвае падзеі ’95-га году, калі прэзыдэнт Лукашэнка вырашыў памяняць дзяржаўныя сымбалі, пад якімі годам раней прыйшоў да ўлады і прысягаў на вернасьць беларускаму народу. Слухач піша:

“Мінула ўжо амаль 15 год з таго часу, як з ініцыятывы нашага кіраўніцтва мы пазбавіліся сваіх адвечных нацыянальных сымбаляў. А беларуская мова апынулася ў катастрафічным становішчы: сёньня яна выціснута на ўзбочыну грамадзкага жыцьця.

Замест бел-чырвона-белага сьцяга Хрыста і Пагоні з шасьцікутным крыжам на тарчы вершніка — крыху падпраўленыя копіі сталінскіх сьцяга і герба, ды яшчэ старая мэлёдыя гімна з новымі словамі. А як бы пасаваў нам гімн “Магутны Божа”...

Паўсюль у Беларусі застаюцца помнікі галоўнаму багаборцу ды вуліцы, названыя ў яго гонар.

Думаеш пра гэта — і міжволі прыходзіш да высновы: краінай кіруюць альбо варожы акупацыйны рэжым, альбо бязбожнікі, у якіх няма ні чалавечай душы, ні сумленьня”
.

Нягледзячы на 15-гадовую забарону, і герб Пагоня, і бел-чырвона-белы сьцяг жывуць у народнай памяці. І застаюцца вялікімі духоўнымі каштоўнасьцямі, дзеля якіх многія людзі нават гатовы рызыкаваць жыцьцём і ахвяраваць уласнай свабодай. Адметны прыклад — нядаўняя гісторыя Сяргея Каваленкі, віцебскага грамадзкага актывіста, які 7-га студзеня пасярод дня на вачах у соцень людзей усталяваў на цэнтральнай плошчы гораду на 40-мэтровай вышыні бел-чырвона-белы сьцяг. Пры гэтым ён загадзя быў гатовы да таго, што яго арыштуюць і будуць зьбіваць.

Цяжка ўявіць, што ў сёньняшняй Беларусі нехта пайшоў бы на такія ахвяры дзеля чырвона-зялёнага сьцяга.

Мы нярэдка атрымліваем лісты з нараканьнямі на тое, што ў Беларусі цяжка знайсьці новыя кароткахвалевыя прымачы, а на старых слухаць “Свабоду” складана. Да нядаўняга часу з гэтай праблемай сутыкаўся і наш даўні слухач Павал Каролік з Гомеля. А цяпер ён знайшоў неблагое выйсьце з сытуацыі. Пра што ў сваім лісьце на “Свабоду” піша:

“Усталяваў спадарожнікавую “талерку” — і не нарадуюся. Ня думаў, што так добра будзе чуваць “Свабоду”. Раю ўсім, хто скардзіцца на кепскую чутнасьць і на свае савецкія кароткахвалевыя прымачы.

А яшчэ маю прапанову. Прашу карэспандэнтаў “Свабоды” зьезьдзіць на малую радзіму Пятра Машэрава, колішняга кіраўніка БССР, пра якога ў многіх засталіся добрыя ўспаміны. Мне расказваў адзін знаёмы, што сапраўднае прозьвішча ягоных продкаў было іншае — Машэра, а ён і брат перапісалі яго на расейскі лад. Цікава таксама даведацца, як склаўся лёс ягоных дзяцей (апрача дачкі Натальлі), а таксама ўнукаў, брата. Як жывуць, што кажуць людзі на малой радзіме Машэрава?”


Дачка Пятра Машэрава Натальля ў адным зь нядаўніх інтэрвію паведаміла, што, сапраўды, яе бацька разам з братам Паўлам празь некаторы час пасьля школы падправілі прозьвішча. У іхнага бацькі Мірона прозьвішча было — Машэра. Пра тое нават захавалася даведка 1935 году, аформленая, дарэчы, на беларускай мове.

Цікава таксама, што, калі верыць дасьледаваньням журналіста газэты “Комсомольская правда” Андрэя Доўнар-Запольскага, прапрадзедам Пятра Машэрава быў францускі салдат напалеонаўскай арміі з прозьвішчам Машэро, які з прычыны раненьня адстаў у 1812 годзе ад сваёй часткі ды так і застаўся жыць пад Віцебскам. А потым нават прыняў праваслаўе і ажаніўся зь мясцовай сялянкаю…

Што да вашых прапаноў, спадар Павал, то мы абавязкова іх выкарыстаем. Сачыце за нашымі праграмамі.

Дзякуй усім, хто знайшоў час для ліста на “Свабоду”. З вамі быў Валянцін Жданко. Пішыце нам, адрас ранейшы: Менск-5, паштовая скрынка 111.

Праграма “Паштовая скрынка 111” выходзіць у эфір кожную сераду.

Аўтару можна пісаць на адрас zdankov_rs@tut.by
XS
SM
MD
LG