Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Бэрлінскі мур стаўся вызначальным сымбалем супрацьстаяньня ў “халоднай вайне”, піша Джэфры Гедмін, прэзыдэнт Радыё Свабодная Эўропа/Радыё Свабода, ў артыкуле, надрукаваным у выданьні “USA Today”.


Спачатку як студэнту, потым як настаўніку сярэдняй школы, а яшчэ пазьней як дактаранту мне выпала разоў з дваццаць зьезьдзіць за “жалезную заслону” у дзесяцігодзьдзі перад падзеньнем Бэрлінскага муру 9 лістапада 1989. Нягледзячы на тое, куды я заехаў, адна справа заўсёды выдзялялася зь іншых. Усюды адчувалася патрэба ў незалежных і надзейных навінах і інфармацыі. Усе, каго я сустрэў, грэбавалі дзяржаўнай прапагандай.

З гэтага засталіся ўрокі для прасоўваньня правоў чалавека і дэмакратыі і на сёньня.

Бэрлінскі мур стаўся вызначальным сымбалем супрацьстаяньня ў “халоднай вайне”. Бэтонныя загароды, калючы дрот, вышкі з вартавымі і патрулі з сабакамі праходзілі праз сэрца Бэрліну. Але гэты трагічны помнік тыраніі — якая абвалілася 20 гадоў таму — быў таксама моцным напамінам для свабодных людзей на Захадзе пра дзясяткі мільёнаў паняволеных камуністычнай дыктатурай на Ўсходзе. Іх адзінай надзеяй было тое, што мы, жывучы ў свабодных грамадзтвах, успрымаем як належнае: доступ да праўды.

У 1980-я сьвет усё яшчэ ня меў доступу да Інтэрнэту і не карыстаўся сотавымі тэлефонамі. Камуністычныя партыі былі ў змозе трымаць сродкі масавай інфармацыі пад жорсткім кантролем. У Румыніі нават пішучыя машынкі рэгістраваліся міліцыяй. Немцы з ГДР таксама жылі ў рэпрэсіўнай дзяржаве, але ім пашчасьціла жыць побач з Заходняй Нямеччынай. Таму шмат хто зь іх мог глядзець заходненямецкую тэлевізію. Але тыя, якія жылі ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны, былі задалёка, каб лавіць заходні тэлевізійны сыгнал. Яны знаходзілся ў “пойме няцямлівых” (Tal der Ahnungslosen), як тады гаварылася пра даліну Эльбы ў той частцы краіны.

Інфармацыйны паток


Насамрэч я рэдка сустракаў няцямлівых грамадзянаў у савецкім блёку. Прага праўды вяла да вынаходлівасьці. У Савецкім Саюзе пашыраўся падпольны друк. Малады актывіст прафсаюзу “Салідарнасьць” у Польшчы распавядаў мне некалі, як улады канфіскавалі ягоны друкарскі станок. На шчасьце, ён быў застрахаваны. У Польшчы на чорным рынку можна было купіць страхоўку і на такія рэчы.

Радыё Свабодная Эўропа таксама мела свой удзел у падтрымцы інфармацыйных патокаў. Заснаванае ЦРУ ў 1950 годзе, а пазьней адкрыта фінансаванае Кангрэсам ЗША, вяшчаньне Радыё Свабодная Свабода — як і вяшчаньне сястрынай станцыі, Радыё Свабода —даносіла да мільёнаў людзей у камуністычных краінах навіны і інфармацыю пра тое, што адбывалася ўнутры гэтых краінаў і што ўрады хацелі ад людзей схаваць.

Сёлетняя ляўрэатка Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры, раманістка Герта Мюлер, якую нядаўна запыталі, ці слухала яна Радыё Свабодная Эўропа, калі падрастала ў камуністычнай Румыніі, адказала: “Некалькі разоў штодня, а тыя, што ня слухалі, былі ідыётамі”.

Само Радыё Свабодная Эўропа было намінаванае да Нобэлеўскай прэміі за мір у 1991 годзе. Знакавыя змагары за свабоду, такія як Вацлаў Гавэл, дысыдэнт, які ў 1989 годзе стаў прэзыдэнтам свабоднай Чэхаславаччыны, і Лех Валэнса, лідэр польскага прафсаюзу “Салідарнасьць”, сьцьвярджаюць, што абодва заўдзячваюць Радыё Свабодная Эўропа інтэлектуальную падтрымку і маральную салідарнасьць у камуністычную эпоху.

Дакладная інфармацыя, якая заслугоўвае даверу, зьяўляецца кіслародам для любога грамадзтва. З часам наступіў агромністы прагрэс у паляпшэньні патоку інфармацыі. Савецкай імпэрыі даўно ўжо няма. Па ўсім сьвеце тэкставыя паведамленьні, Twitter, Facebook і тое, што ўжо можна назваць старой добрай электроннай поштай, адкрылі грамадзтвы і далі грамадзянам магчымасьці, якіх яны ня мелі ніколі раней.

Адначасна, аднак, сучасныя аўтарытарныя дзяржавы, такія як Кітай, Расея і Іран, выкарыстоўваюць найноўшыя тэхналёгіі, каб заблякаваць, заглушыць або перакруціць праўду. Досьлед, апублікаваны сёлета арганізацыяй падтрымкі правоў чалавека Freedom House, супольна з Радыё Свабодная Эўропа/Радыё Свабода і Радыё Свабодная Азія, сьцьвярджае, што аўтарытарныя рэжымы супрацоўнічаюць у беспрэцэдэнтны спосаб, калі справа датычыць практыкі і тэорыі здушэньня дэмакратычных памкненьняў сярод іх грамадзян.

Ня бойцеся гаварыць, падтрымлівайце дысыдэнтаў


Існуюць адказы на новую хвалю рэпрэсіяў, і некаторыя зь іх можна знайсьці ва ўроках “халоднай вайны”.

Па-першае, кажыце праўду ўладам у сталіцах аўтарытарных краінаў. Тыя з нас, якія пераконваюць, што дэмакратыя і правы чалавека мусяць адыгрываць важную ролю ў замежнай палітыцы ЗША, не забываюць і пра іншыя інтарэсы (нафту, напрыклад). Але выдыганьне перад дыктатарамі здраджвае нашым каштоўнасьцям і ніколі не аплочваецца ў далейшай пэрспэктыве.

Па-другое, падтрымлівайце бясстрашных дысыдэнтаў, якія рызыкуюць сваім жыцьцём у змаганьні за свабоду. Яны зяўляюцца маральнымі лідэрамі сёньняшняга дня. Часам яны стаюцца палітычнымі лідэрамі заўтрашняга дня.

І апошняе: Не забывайце, што свабодныя СМІ робяць сваю справу. Чым больш адказная дыскусія і больш сумленная інфармацыя , да якой мы можам заахвоціць і якую можам данесьці да людзей у несвабодных грамадзтвах, тым лепш.

Гэта было самай істотнай часткай стратэгіі, якая дапамагла скрышыць Бэрлінскі мур. Гэта можа дапамагчы скрышыць іншыя муры, якія стаўляюць тыраны сёньняшняга дня.

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG