Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Эфір 5 красавіка.


ЛІТПРАЦЭС

СЯРГЕЙ ПРЫЛУЦКІ: “ЛІТАРАТУРНЫЯ ГРУПОЎКІ МЯНЕ НЕ ЦІКАВЯЦЬ”


“Дзевяностыя forever” – так называецца зборнік вершаў Сяргея Прылуцкага, які выйшаў у бібліятэчцы часопісу “Дзеяслоў”. Імя гэтага паэта добра вядомае ў моладзевых літаратурных асяродках. Ён – ляўрэат трох конкурсаў, якія ладзіліся Беларускім ПЭН-цэнтрам, удзельнік некалькіх міжнародных літаратурных фэстаў. Ягоныя вершы друкаваліся ў анталёгіях маладых творцаў, але асобнай кнігай выйшлі ўпершыню. Валянціна Аксак паразмаўляла з паэтам.

Валянціна Аксак: “Спадар Сяргей, новае дзесяцігодзьдзе, стагодзьдзе і тысячагодзьдзе наступіла, калі вам было ўсяго дваццаць. І кніга ваша – плён ужо больш сталых гадоў. Чаму вы назвалі яе часам вашага тынэйджарства, які гучыць як крэда, – “Дзевяностыя forever”?”

Сяргей Прылуцкі
: “Па-першае, я лічу, што самы шалёны час у Беларусі прыйшоўся на 1990-я, і мне хацелася неяк адлюстраваць усё тое, што тады адбывалася. Ну і наогул, я лічу, што дваццатае стагодзьдзе ў Беларусі яшчэ ня скончылася, нягледзячы на магію лічбаў, мы дагэтуль жывём у 1990-х”.

Аксак: “Я б хацеў нарадзіцца на Новай зямлі,
напачатку ХХ стагодзьдзя, сьціплым клеркам;
працаваць у маленькай канторы ці ў некім
іншым месцы; на караблі

раз на год выпраўляцца да Рыму ці Вены;
ажаніцца пад 30, завесьці дзяцей...”

Вам цяпер 28. Што з гэтых мрояў вашага лірычнага героя ўжо спраўдзілася ў жыцьці аўтара?”

Прылуцкі: “Мабыць, яшчэ нічога не спраўдзілася, але да трыццаці яшчэ час ёсьць”.

Аксак: “У вашых вершах шмат прысьвячэньняў, прычым як жывым, так і памерлым беларускім і замежным паэтам? Хто для вас літаратурны настаўнік ці мо нават ідэал у паэзіі?”

Прылуцкі: “Магу сказаць, што вялікі ўплыў на мяне аказала англамоўная паэзія і польская паэзія”.

Аксак: “У ліку паэтаў, якім вы прысьвяцілі свае творы, ёсьць імя вашай зямлячкі Ярыны Дашынай. Нядаўна вы выступалі на прэзэнтацыі ейнай першай кнігі, выдадзенай у падцэнзурным уладзе холдынгу “Літаратура і мастацтва”. Ваша кніга выйшла ў недзяржаўным выдавецтве. Што ёсьць для вас прыналежнасьць маладога беларускага творцы да пэўнае літаратурнае групоўкі?”

Прылуцкі: “Для мяне ня мае значэньня, да якой групоўкі належыць той ці іншы аўтар. Я для сябе выбраў пазыцыю знаходзіцца ўбаку ад нейкіх членстваў у абодвух пісьменьніцкіх саюзах, бо я ня бачу для сябе ў гэтым сэнсу. Хтосьці бачыць для сябе ў гэтым нейкія плюсы, але мне гэта не цікава”.

Аксак: “З інтэлектуальнага паэта Сяргея Прылуцкага час ад часу прарываецца хуліганісты празаік Сярожа Пістончык. Як суіснуюць гэтыя дзьве іпастасі ў вашай творчай асобе?”

Прылуцкі: “Вельмі цяжка яны суіснуюць, то бок яны адзін з адным чаргуюцца, часам паралельна нешта спрабуюць рабіць”.

Аксак: “Вы – малады паэт, прынамсі, выдалі толькі першую кнігу, але ўжо пасьпелі пабываць на чатырох міжнародных літаратурных фэстах. Скажыце, калі ласка, якая з тых краінаў, дзе вы выступалі, – Польшча, Чэхія, Украіна, Літва, – падалася вам найбольш блізкай да беларускай паэтычнай плыні?”

Прылуцкі: “У нас вельмі блізкія літаратурныя лёсы з украінцамі. Іншая справа, што яны пайшлі трохі далей за нас у пляне так званага літаратурнага бізнэсу, то бок у іх гэтая справа цяпер вельмі моцна раскручваецца, і жыцьцё там у гэтым сэнсе кіпіць поўным ходам”.

Аксак: “Вы ў сваім штодзённым жыцьці зарабляеце на хлеб далёкай ад літаратуры справай – працуеце на адным зь берасьцейскіх заводаў. У тым рабочым асяродку, у якім вы знаходзіцеся з раніцы да вечара, як успрымаецца паэт Сяргей Прылуцкі?”

Прылуцкі: “Я не заўважаў нейкага асаблівага стаўленьня да таго, што я пішу вершы. Для людзей гэта ня так істотна, куды важней, які ты чалавек”.

Аксак: “А як, на вашу думку, такое стаўленьне адбіваецца на беларускай літаратуры?”

Прылуцкі: “Справа тут не ў беларускай літаратуры, а ў агульным стаўленьні да літаратуры. Шмат людзей, зь якімі даводзіцца мець стасункі, гэтаксама ставяцца да любой іншай літаратуры, незалежна ад мовы напісаньня. І гэта гаворыць не пра стан цікавасьці грамадзтва да беларускай літаратуры, а ўвогуле пра тое, што называецца гуманітарным крызісам. Людзі больш цікавяцца тэлевізійнымі шоў, чым нейкімі добрымі мастацкімі фільмамі або кніжкамі”.

Аксак: “А ці не ўзьнікае ў вас праблемаў з начальствам, калі вы атрымліваеце запрашэньні на літаратурныя імпрэзы, ці адпускаюць вас тады з працы?”

Прылуцкі: “Не, дзякуй Богу, з гэтым праблемаў няма. Прыхільна ставяцца да маёй патрэбы зьехаць на некалькі дзён. Тут усё ОК”.

АЎТАР І ТВОР

СЯРГЕЙ СЫС: “Я ВЫЙШАЎ З ПРЫЎЛАДНАГА САЮЗУ ПІСЬМЕНЬНІКАЎ БЕЛАРУСІ”


Прозьвішча Сыс нярэдка сустракаецца ва ўсясьветнай літаратуры. Вядомыя чэскі паэт Карал Сыс, расейская пісьменьніца Юлія Сыс, украінская паэтка Ала Сыс. А ў гісторыі беларускай літаратуры назаўсёды засталося імя выдатнага паэта Анатоля Сыса, які ў 2005 годзе адышоў у лепшы сьвет. Ягоны літаратурны раўналетак і зямляк Сяргей Сыс пакуль ня мае ўласнае кнігі, але ў творчасьці ня хоча саступаць свайму слыннаму аднафамільцу. Зь ім сустрэўся Міхась Скобла.

Міхась Скобла: “Сяргей, прыкладна з год таму я пабачыў тваё прозьвішча ў тэлефонным даведніку прыўладнага Саюзу пісьменьнікаў Беларусі.У той жа час ведаю цябе як чалавека дэмакратычных перакананьняў. Як сталася, што ты апынуўся ў не зусім сваёй, як мне здаецца, кампаніі?”

Сяргей Сыс: “Пытаньне для мяне крыху нечаканае... Справа ў тым, што я пэўны час працаваў у дзяржаўных сродках масавай інфармацыі ў Гомелі, і тады мяне прымусілі прыехаць у Менск на ўстаноўчы сход новага Саюзу пісьменьнікаў. Па заканчэньні сходу я вярнуўся ў Гомель і, не чакаючы ніякага падвоху, працягваў працаваць. Але калі маё імя прагучала ў сьпісе чальцоў новага саюзу, я напісаў адмысловую заяву аб выхадзе зь яго й перадаў ягонаму кіраўніцтву. Тое, што маё прозьвішча засталося ў іхнім даведніку, – для мяне прыкры факт. Прызнаюся, мне пра гэта непрыемна чуць. Але тут ужо нічога не паправіш, так здарылася”.

Скобла: “Калі я цябе правільна зразумеў, ніякай заявы на ўступленьне ў арганізацыю Чаргінца ты не пісаў?”

Сыс: “Не, заяву я пісаў. Але пісаў тады, на пачатку, яшчэ ня ведаючы, што гэта можа быць за саюз. Аднак на ўстаноўчым сходзе, які праходзіў у Гомелі, я не ўступаў у той саюз”.

Скобла: “Цябе цяжка зразумець… Давай зьменім тэму. Раней я думаў, што Сыс – рэдкае прозьвішча. Пакуль ня трапіў на радзіму Анатоля Сыса – у Гарошкаў, у Заспу паблізу Рэчыцы. Там ледзь ня кожны трэці – Сыс. Ці не “перашкаджае” табе Анатоль Сыс існаваць у літаратурнай прасторы?”

Сыс: “Існаваць не замінае, пісаць таксама не перашкаджае, аднак у жыцьці часам здараюцца кур’ёзныя выпадкі. У мяне пры знаёмстве людзі часта перапытваюць: “Вы Сыс? Вы ж, здаецца, памёрлі?” Я да гэтага ўжо прывык. Тым ня менш, прозьвішча надае нейкую дадатковую адказнасьць маім учынкам, словам, якія пішуцца. Гэта вялікі груз, пачэсны прыгнёт, які я нясу па жыцьці. Сысоў на Гомельшчыне сапраўды багата. Але жывуць яны і ў Расеі, і ў Сярэдняй і Заходняй Эўропе. Міжнароднае такое ў мяне прозьвішча”.

Скобла: “Вядомы чэскі паэт Карал Сыс. Не чытаў?”

Сыс: “Чытаў у перакладах Анатоля Сыса і Сяргея Панізьніка. Аднак ня толькі Карал Сыс піша вершы. Ёсьць масквічка Юлія Сыс, якая піша апавяданьні. Ала Сыс з Кіева піша шыкоўную лірыку, я нават спрабаваў перакладаць, але пакуль не атрымалася”.

Скобла: “Дык у сьвеце, як мінімум, чатыры паэты з прозьвішчам Сыс?”

Сыс: “Нават пяць. Я зусім нядаўна даведаўся, што ў Бераставіцкім раёне вучыцца ў школе Сяргей Сыс, які таксама піша вершы! Ён ужо друкуецца ў мясцовай газеце. Нічога ня зробіш – маладыя наступаюць на пяты”.

Скобла: “Хай усім Сысам добра творыцца. Твая жонка – паэтка Галіна Дубянецкая. Як жывецца двум паэтам у адной сям’і, у адной кватэры?”

Сыс: “Тут адназначна не адкажаш. З аднаго боку гэта добра, мы абодва жывем літаратурай, паэзіяй. А з другога боку – гэта кампраміс, поруч з табой творчая асоба, і трэба паважаць яе думкі, меракаваньні, якія часам не супадаюць з тваімі. Асабліва што датычыць нейкіх зьяваў у літаратуры. Але, тым ня менш, гэта цікавае жыцьцё, і я не хацеў бы прамяняць яго на нейкае іншае”.

Скобла: “Тры гады таму ты перабраўся ў Менск з Гомелю, дзе пражыў каля дваццаці гадоў. Пра што гомельскае, з чым давялося расстацца, ты шкадуеш?”

Сыс: “Шкадую я толькі пра адно: зьнікла камэрнасьць жыцьця. У Гомелі ўсё было знаёмае, усё на месцы, сталыя сябры, ціхая плынь жыцьця. У Менску падзеі проста абрынуліся на мяне. Даўнія сябры, якія ўвесь гэты час жылі ў сталіцы, зьмяніліся… Але зьявіліся новыя. І я ніколькі не шкадую, што жыцьцё мяне закруціла, завіхурыла, і не дае тут сумаваць”.

Скобла: “Ты займаесься правабарончай дзейнасьцю ў незарэгістраваным цэнтры “Вясна”. Памятаюцца радкі расейскага паэта Ўладзімера Сакалова: “Я стаміўся ад нашага веку, ад яго акрываўленых рэк. Мне ня трэба правоў чалавека, я даўно ўжо не чалавек”. Змаганьне за правы чалавека не надакучыла?”

Сыс: “Не надакучыла. Я стараюся, каб паэзія і праваабарончая дзейнасьць былі кожная сама па сабе. Таму што абараняць правы чалавека – вельмі нэрвовы занятак, які патрабуе псыхалягічнага напружаньня, які забірае шмат энэргіі, ты траціш душэўную раўнавагу. А паэзія – гэта нешта сьветлае, яна дае надзею жыць, яна не дае звар’яцець ад тых падзеяў, якімі напоўненае наша жыцьцё. Апошнім часам я стаў больш аддаваць часу літаратуры, падрыхтаваў нарэшце свій паэтычны зборнік, які сёлета павінен выйсьці ў бібліятэчцы часопісу “Дзеяслоў”.

СЯРГЕЙ СЫС. З НОВЫХ ВЕРШАЎ

* * *

Дзе апошняя поўня вужыная
Мые твар у прыціхлым Сажы,
За вярбой і сухімі ажынамі
Дзеляць яблык апалы вужы.

Ля ракі, што нізамі туманіцца,
Разьліваюць жаўцё ліхтары,
Зь іх сьвятлом застаюся да раніцы,
Да сьвітальнага сонца ўгары.

Дык тады ўжо з астатнімі сіламі
Над Сажом палячу на край-сьвет.
Будуць мне надламанымі крыламі
Ветракі памахваць усьлед.

Палячу ў неабсяжнае, сіняе,
Некаханы і ўжо незямны,
Назіраць, як зьвялы дэльфініюм
Замірае ў чаканьні зімы.

Ломіць рукі палёт мне, і стомлены
Прыцягненьнем далёкай зямлі,
Упаду паміж Заспай і Гомелем,
У расхрыстаныя палі.

Скуру вымыюць пальцы касьцявыя
Верасьнёвых самотных дажджоў,
Колкай пожняю, ссохлай атаваю
Я, бяз рук, дапаўзу да вужоў.

Можа, прымуць і зь велькае літасьці
Не адмовяць у цёплай нары?
Толькі б вужам з поля мне выпаўзьці,
Да ракі, дзе гарэлі кастры.

* * *

Анатолю Сысу, паэту

Дагадзіў жа ты мне, Анатоль,
дагадзіў…
Хоць тваімі шляхамі
амаль не хадзіў –
я начамі тваімі
ня ведаў начэй,
проста ў вочы глядзеў,
ды ня бачыў вачэй.
Не двайнік твой, ня брат
і ня зьменлівы цень, –
толькі сэрца маё
апаліў твой “агмень”,
я відушчым,
як фэнікс, зь нябыту ўваскрэс,
ды пайшоў за табой
у бурштынавы “лес”.
І ты ведаеш, што я знайшоў,
Анатоль?
Дыямэнтавай голкі тваёй
востры боль.
Немагчыма ў віне
гэты боль утапіць:
шмат разоў намагаўся –
баліць і баліць,
шмат разоў паўтараў,
зьверху ўніз, зьверху ўніз:
“Я ня той, я ня Сыс…
Толькі ўсё ж такі Сыс”.
Дагадзіў жа ты мне, Анатоль,
дагадзіў,
як аднойчы вадою
з Дняпра напаіў…
І цяпер скрозь
штодзённых нягод каламуць
пуцявіны мае
праз Гарошкаў вядуць,
дзе паміж прыдняпроўскіх
радзінных равоў
засталося зямлі
для абодвух Сысоў.

* * *

Схаваныя між слоў,
Сярод падзей цунамі,
Гадамі пераблытваючы час,
Легенды часам
Паміраюць разам з намі,
Каб потым жыць,
Але, на жаль, бяз нас...

* * *

Я забіты,
Як належыць барду.
Галаву раструшчыў мне камень,
Маіх воч нянавісьць і пагарду
Груганы дзяўбуць каторы дзень.

Я забіты.
Кроў мая – шыпшына
Паабапал змучаных дарог.
Я цябе, зямля мая, пакінуў,
Я цябе, Радзіма, не ўбярог.

Я забіты ў змрочных камяніцах,
У юдолі велічных муроў,
Дзе схілілі голавы званіцы
Недаруйнаваных кляштароў.

* * *

Галіне Дубянецкай

Па садзе пана Вінчы ў лістападзе
Плыве пяшчота цьмянага сьвятла,
Яго дасхочу ў яблыневым садзе
Ніколі ты паглядам не піла.

А тут жа сонцаяблыкі, якія
Удзячная атульвае трава,
Хоць гэты рай, што пан даўно пакінуў,
Сваё амаль аджыў, адгараваў.

Цяпер тут шмат у прыцені сугуччаў,
Цябе – са мной, а з намі – даўніны.
Прыйдзі, паглянь, як абдымае сучча,
Як панскі сад закрадваецца ў сны.

Тут рукі дрэў змагаюцца з туманам,
А сэрцы яблыкам мароз парасьцінаў,
Прыйдзі, я зь цемры яблычак дастану,
Які пан Вінчы ад людзей схаваў.

ПАДАРОЖЖА Ў ЗІМУ

Падарожжа ў зіму пачынаецца ў высьмяглым жніўні,
Калі мроіцца сьнег, а нябёсы працялі рагаціны дрэў,
Нібы шнары ад драпінаў, што сакавік прычыніў мне…
“Мне білет да зімы! Я так цяжка бяз сьнегу хварэў.”

Разьдзімаючы ноздры, ля Свіслачы песьціць чаканьне
Хрумсткіх шкельцаў, яшчэ не рашчаўленых днём-немаўлём,
Прачынацца, глядзець у вакно і скрозь шкло партызаніць
За разведбатальёнам зімы, што бязбоязна прэ напралом.

І ня ўбачыць пачатку атакі, якая парушыць
Сытых вуліц і плошчаў, апухлых ад сну, статус-кво.
Замяце гэты чортавы горад па самыя вушы
Хоць на зыбкую ноч першабытнай віхуры сяйво.

Вось і ўсё… Ціхамірна палягуць сьнягі над Нямігай,
Твой білет – несапраўдны, і зьняты з маршруту зваротны цягнік…
Падарожжа ў зіму перапыніць раптоўна адліга,
За якой – Вызваленьне, Кастрычніцкі пляц, сакавік.

КАСЬЦЁЛ

На правым плячы векавога крыжа,
Дзе зубы гнілыя шчэрыць іржа,
Драмае крумкач альбо грак…
Такі ж пракаветны, як гэты касьцёл,
Які каранямі заглыбіўся ў дол,
Нібыта бяскрылы вятрак.

Сядзіць на крыжы і глядзіць з вышыні
На тых, каго птушкі назвалі людзьмі,
Якія ня ўцямяць ніяк,
Што ўстыла вось так, нібы пільная сьмерць,
Глядзець зьверху ўніз на быцьця кругаверць,
Хоць ты і крумкач альбо грак.

Сьсівеў мудры птах на крыжы пакрысе,
А побач людзей нешта ўдалеч нясе,
Што людзі назвалі жыцьцём…
Аднак надараюцца сьветлыя дні,
Тады ненадоўга сьціхаюць яны,
І іх праглынае касьцёл,
Спрадвеку ягоны касьцёл.

КРЫТЫКА

МІХАСЬ ТЫЧЫНА: “І ТРАДЫЦЫЯ, І АВАНГАРД”


Урачыстасьць у садзе: Драматургія беларускай эміграцыі ХХ стагодзьдзя. Укладальнік Ванкарэм Нікіфаровіч. Сэрыя “Бібліятэка Бацькаўшчыны”.— Менск, 2007.

Найбольш камфортна пачувае сябе на эміграцыі паэзія. У меншай ступені — проза, найперш — раман. Ня вельмі ўтульна драматургіі — згодзен у гэтым з выказваньнямі Ванкарэма Нікіфаровіча, укладальніка і аўтара прадмовы, і Лявона Юрэвіча, аўтара “Дадатку”, своеасаблівага “Пасьляслоўя”, у якім падаецца кароткі агляд гісторыі беларускага тэатру й драматургіі на выгнаньні. Аднак не даводзіцца гаварыць і пра іх другасную ролю ў культурным жыцьці эміграцыі.

Пра ўсьведамленьне важнасьці тэатру як роду мастацтва ў жыцьці беларусаў за мяжой ёсьць шмат сьведчаньняў. Беларус, як вядома з часоў Максіма Гарэцкага, любіць жывы прыклад. У гэтым ён мае “нешта супольна-жалобнае” з прафэсійным мастаком-акторам. Тэатар ва ўмовах эміграцыі выхоўвае маладое пакаленьне беларусаў, якое трапляе ў чужое культурнае асяродзьдзе і пачынае цурацца сваіх звычак і традыцый. У гэтых умовах тэатар вырашае жыцьцёва-важнае пытаньне: як ня страціць гэтае пакаленьне для Бацькаўшчыны.

У камэдыі Кастуся Акулы “Тараканы ў саладусе”, якая адкрывае кнігу, элемэнтарнае разуменьне простых ісьцін, выяўленае ў асуджэньні сваіх землякоў, што паквапіліся на лёгкія грошы, “прадаліся й аддаліся ў палон”, напаўняецца глыбокай думкай пра тое, што, страціўшы беларускасьць, беларус губляе разам зь ёй адвечныя чалавечыя і хрысьціянскія каштоўнасьці, забывае на цану ўзаемадапамогі і ўзаемапавагі ва ўмовах уваходжаньня ў новы незнаёмы сьвет. Зроблена гэта дасьціпна, з гумарам, трапна выкарыстоўваюцца макаранізмы, ствараюцца калярытныя характары сучасных амэрыканізаваных Пустарэвічаў.

Эфэктны прыём тэатру ў тэатры, вядомы з часоў шэксьпіраўскага “Гамлета” і купалаўскіх “Тутэйшых”, выкарыстаны ў трагедыі “Ліхадзейка” Аўгенам Кавалеўскім, аўтарам аднаактовак, вадэвіляў, скетчаў (“Шапка-няўгледка”, “Блакітная Вілія”, “Случчакі”). У трагедыі паказана не толькі традыцыйнае ў айчыннай драматургіі супрацьстаяньне клясаў, але й выключны талент і артыстызм простага люду, сярод якіх вылучаецца вобраз маладога хлопца, прыгоннага селяніна Рыгора, важака паўстанцаў. Непрыняцьце Рыгорам, яго сябрамі, акторамі з прыгоннага тэатру гвалту, паталягічнай жорсткасьці, комплексаў і фобій, увасобленых у натуры і паводзінах пані Ўладыслаўскай, выяўляе духоўную аснову нацыі, якая бачыць у незразумелай помсьлівасьці чалавека, надзеленага бязьмежнай уладай, слабасьць, а ў лютасьці — прыхаваны страх.

Духоўная аснова нацыі, карані беларускай мэнтальнасьці прыцягваюць сваёй чысьцінёй й глыбінёй Натальлю Арсеньневу ў драме “Лясное возера” й гістарычнай опэры “Ўсяслаў Чарадзей”. У драме, пабудаванай на фальклёрным сюжэце, гэта развагі пра непазьбежны лёс, які ў старажытных трагедыях займаў цэнтральнае месца пад назовамі рок, фатум, кон і які людзі спрабавалі з дапамогаю малітваў і ахвяраўскладаньняў абысьці. Князь, закаханы ў сялянскую дзяўчыну Алёнку, каб не парушаць дынастычную традыцыю, падпарадкоўвае свае пачуцьці розуму, ахвяруе сваім шчасьцем, становіцца нават сватам на вясельлі, але ўрэшце вяртаецца ў абдымкі каханай і гіне ад кулі яе раўнівага мужа. Збываецца прароцтва Варажбіткі, якая сьпявае ў фінале: “Ой ты, доля, доля, Доля-чужаніца, У цябе, у долі, Нельга адпрасіцца... Цябе, доля злая, Праклінаюць людзі, Праклінаюць з болем, Праклінаюць, славяць”.

А ў опэры “Ўсяслаў Чарадзей” услаўляецца бязьмежная цярплівасьць князя, які сьвята верыць, што наканаванае абавязкова збудзецца, што час паставіць усё на сваё месца, а жывое жыцьцё — гэта і ёсьць мэта (прыгадаем філязофскі верш Арсеньневай “Мэта жыцьця” і яго заключныя радкі: “Мэта жыцьця — захаваць жыцьцё”). Таямніца яго чарадзейства менавіта ў яго мудрасьці: “Як казка ўсё... Зь вязьніцы — на пасад! Але, відаць, так хоча Кон. Дарма адмаўляцца!” Гэта чуласьць да тэктанічнага руху Вялікага Часу выяўляецца ў сьцьвярджэньні Натальляй Арсеньневай даўняй ідэі яе настаўніка Максіма Гарэцкага аб тым, што “тэатар наш павінен стаць Храмам нашага Адраджэння. Тэатар гадуе маладых байцоў за праўду і дае грамадзянскую моц людзям у пары, але заняпалым, ён абгладжвае на добры лад характары і народы”.

Пётра Крэчэўскі (псэўданім П.Зьніч), старшыня Рады БНР, які не падпарадкаваўся рашэньню Бэрлінскай канферэнцыі аб самароспуску Рады і да канца жыцьця заставаўся на сваёй пасадзе, жыў палітычнымі клопатамі пра маральную ўстойлівасьць кіраўнікоў і творцаў незалежнай дзяржавы. У багатай на падзеі беларускай гісторыі ён прыгадаў постаць князя Міхася Глінскага, пра якога напісаў гістарычную драму “Здрада”. У п’есе яскрава паказана неардынарная асоба чалавека, надзеленага задаткамі геніяльнага палкаводца, які паддаўся асабістай крыўдзе і пачуцьцю помсты, а ў выніку вымушаны быў бегчы пад крыло маскоўскага цара Васіля ІІІ, здрадзіць краю, які сапраўды любіў, і ўрэшце загінуў у падземным каземаце. Апошнія яго словы пакаяньня зьвернуты да свабоднага беларускага народу: “Хай лёс мой напоўнен і сумам, і мукай, Як прыклад застанецца роднай зямлі І будзе патомным пры здрадзе парукай...”

П’есы Янкі Юхнаўца “Ўспаміны”, “Урачыстасьць у садзе” (якая дала назву кнізе), “Адам і Ева”, “Мітусьня” на фоне традыцыйнай па стылі драматургіі іншых аўтараў успрымаюцца як новае слова авангарднага тэатру. У адрозьненьне ад насычаных падзеямі п’ес суайчыньнікаў, у Юхнаўца ўвага зьвернута на інтэнсіўнае ўнутранае жыцьцё пэрсанажаў, што збліжае яго з драматургіяй Францішка Аляхновіча. Біблійны Адам, адчуваючы, што стаіць у пачатку чалавечай гісторыі, перажывае пачуцьцё віны за зроблены экзыстэнцыйны выбар. Былы партызан Самук, які 15 гадоў сьвяткаваў з сябрамі здабытую цяжкай цаной Перамогу, раптам адчуў, што адстаў ад хады часу і што сьвет жыве думкамі пра іншае: “Яго прызналі людзі... ягоныя заслугі... і ён пачаў не прызнаваць іх...” Такая парадксальнасьць меркаваньняў уласьцівая і героям іншых п’ес Юхнаўца.

У канцы кнігі прыводзіцца досыць ёмістая бібліяграфія згадак у беларускім эмігранцкім друку пра тэатральнае жыцьцё беларусаў, якая сама па сабе сьведчыць аб драматургіі беларускай эміграцыі як прыкметнай зьяве літаратурнага працэсу ХХ стагодзьдзя.

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG